ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਰਮ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਬੀਜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੀ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੀਜ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੀਜ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜਵਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਵੀ ਨਿਕਲੇ। ਜਦੋਂ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਪਜਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਦীক্ষਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ।" ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਵਰੁਣਪੁਤ੍ਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੂਜਾ ਬੀਜ ਅੰਗੀਠੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ। ਅੰਗੀਠੀ ਦੀਆਂ ਅੱਗੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਇਕਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅੰਗਿਰਸ ਜਨਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਗਨਿ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਹ ਬੀਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਿਰਸ ਅਗਨਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਛੇ ਵਾਰ ਬੀਜ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਛੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰੀਚੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਤੁ ਜਨਮੇ। "ਮੈਂ ਤੀਜਾ ਹਾਂ"—ਇਸ ਅਰਥ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤ੍ਰਿ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਪੂਲਸਤ੍ਯਾ ਤਿੱਖੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪੂਲਹਾ ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਵਸੁਮਾਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਵਸੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯਵੇਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹ ਛੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨੋਜਾਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਿਤਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਪਿਤਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਇਹ ਸੱਤ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮਰੀਚੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੌਲਸਤ੍ਯ, ਪੌਲਹ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਆਤ੍ਰੇਯ—ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ: ਇਹ ਅਦੁੱਤੀਅ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਰਾਜਾ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਉਹ ਯਮਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣ: ਕਰਦਮ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਸ਼ੇਸ਼, ਵਿਕ੍ਰਾਂਤ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਵਸ, ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ, ਕੁਮਾਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਚਿਸ੍ਰਵਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਅਰਿਸ਼੍ਟਨੇਮੀ, ਬਹੁਲਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ। ਵਾਲਖਿਲਯ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਉਹ ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਭਸਮ ਤੋਂ, ਜੋ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਰਹਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਨਮੇ; ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੋਮਕੁਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮਹੀਨੇ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਪੱਖਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ-ਸਥਾਨ ਹਨ; ਸਾਲ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਲ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਪਸ਼ੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਅੰਗੀਠੀ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਮਨੋਮਯ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਤਿੱਤੀਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨਗੇ। ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਵਧਾਇਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ; ਅਤੁੱਲ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੀਚੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਉਤਪਤਿ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬਣੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਤਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਰਚੇ; ਸਗੋਂ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਹ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਉੱਚਤੱਤਵ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਹੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਇਆ।" ਹੁਣ ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਅਤੁੱਲ, ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਤਨੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੈਵੀ ਕੁੜੀ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਪੁਤਰੀ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੌਲੋਮੀ, ਪੁਲੋਮਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੈਵੀ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।