ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਮਹਾਭੋਜ ਅਤੇ ਮਾਰਤਿਕਾਵਲ ਵਧੇਰੇ ਵਧੇ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ, ਦੋਵਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀਆਂ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਨੰਦ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਘਰ ਯੁਧਾਜਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਮੀਢੁਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਸਨ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਘਨ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਪ੍ਰਸੇਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਰਜਿਤ। ਸ਼ਕਰਜਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਵਧੀਆ ਰਥੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ਸਮੇਤ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਸੂਰਜਦੇਵ ਵਿਵਸਵਾਨ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਅਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਤੋਂ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਉਤਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਵਿਵਸਵਾਨ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਸ਼ਕਰਜਿਤ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਗਤ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਣੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਤਦ ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਮਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਤਾਂ ਆਪੇ ਸੂਰਜ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!" ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਕਰਜਿਤ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਥੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੇਘ ਵਰਸਦੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਰੋਗ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਗੋਵਿੰਦ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਤੋਂ ਇਹ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਮਰਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਬਰ ਕਰਕੇ ਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਇਹ ਮਣੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਦੀ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਵਡੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮਣੀ ਦੀ ਲਾਲਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉਤਮ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਮਣੀ ਤਾਂ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਿਲੇ। ਨੇੜੇ ਹੀ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕੋਲ, ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਭਾਲੂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਭਾਲੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਯਾਦਵ ਭਾਲੂ ਦੀ ਗੁਫਾ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਉਚੀ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ; ਜਾਂਬਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਧਾਈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, "ਪਿਆਰੇ, ਮਣੀ ਲਈ ਨਾ ਰੋਵੀਂ।" ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; "ਸੰਤਾਨ, ਇਹ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਰੋਵੀਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜਲਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਗਏ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਵੇਖੀ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਗੁਫਾ ਅੰਦਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨਾਲ ਇਕਵੀ ਦਿਨ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਾਪਸ ਦੁਆਰਕਾ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਜਦ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਂਬਵਤੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਮਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਲਦੀ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਫਿਰ ਜਾਂਬਵਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਾਰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏਗਾ। ਸਤਰਾਜਿਤ ਦੀਆਂ ਦਸ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ: ਵੱਡਾ ਭੰਗਕਾਰ, ਫਿਰ ਵੀਰ ਅਤੇ ਵਰਤਪਤੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੁਪ੍ਰੀਆ। ਫਿਰ, ਭੰਗਕਾਰ ਦੀ ਧੀ ਦੁਆਰਕਾ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਤਭਾਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵਿਨੀ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਆਖਰਕਾਰ ਭੋਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ।