ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਵਰਨਾ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਿਆ ਰਾਜਾ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਭਰ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਐਸੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਐਸਾ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਧ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਕੇ ਵ੍ਰਤ ਲੈ ਲਾਂ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉਸ ਲਈ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਵਾਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਚਾ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਨੌਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਵ੍ਰਧ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਧ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਭਰੂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਧ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ; ਪੈਂਸਠ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਾਵ੍ਰਧ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗਏ। ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨੀ, ਵੀਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਸੁਮਹਾਬੋਜ ਅਤੇ ਮਾਰਤਿਕਾਵਲ ਵਧੇ; ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ ਬਣੀਆਂ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ; ਮਾਦਰੀ ਨੇ ਯੁਧਾਜਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਮੀਢੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਨਮੀਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਸਨ; ਅਨਮੀਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਘਨਾ ਸੀ, ਤੇ ਨਿਘਨਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਪ੍ਰਸੇਨਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਜਿਤ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਸ਼ਕ੍ਰਜਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੂਰਜ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਚਮਕਦੇ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ, ਅਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਹੋ—ਸਿੱਧਾ ਆਉਣ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਦਿਖਣ ਵਿਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਤੋਂ ਸਯਮੰਤਕ ਰਤਨ ਉਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ; ਤੇ ਉਸ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਵਿਵਸਵਾਨ ਜਾਂਣ ਲੱਗਾ, ਸ਼ਕ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਮੁੜ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਅਗਨੀ-ਰੂਪ ਹੋ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਰਤਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਚਮਕਦਾਰ ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਯਮੰਤਕ ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ; ਤੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੇ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਆਪ ਸੂਰਜ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!" ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਕ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਸਯਮੰਤਕ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸਯਮੰਤਕ ਰਤਨ ਰਾਜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਤੋਂ ਸਯਮੰਤਕ ਰਤਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਾ ਲਿਆ ਤੇ ਨਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਉਹ ਰਤਨ ਪਾ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਯਮੰਤਕ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਮਿਲੀ। ਫਿਰ, ਜਾਮਬਵਾਨ, ਭਾਲੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਰਤਨ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਰਤਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇਹ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧੀ, ਭਗਵਾਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ। ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਰਤਨ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ, ਪਰ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ; ਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਭਾਲੂ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਭਾਲੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਿੱਛੇ, ਯਾਦਵ ਨੇ ਭਾਲੂ ਦੀ ਗੁਫਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਉਲਾਹਣਾ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਜਾਮਬਵਾਨ ਦੀ ਦਾਈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ, "ਪਿਆਰੇ, ਰੋ ਨਾ, ਰਤਨ ਲਈ।" "ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਪਿਆਰੇ, ਰੋ ਨਾ, ਇਹ ਸਯਮੰਤਕ ਰਤਨ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਸੁਣੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਉਥੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਨੂੰ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਜਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਇਕੀ-ਦਿਨੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮਾਰੇ ਗਏ।