ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੈਬਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘੰਭੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਦਰਭ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਬਯ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦਰਭ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਦਰਭ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਵਧੂ ਰਾਹੀਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਕ੍ਰਥੁ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ। ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਯੋਧੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਦਰਭ ਨੂੰ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਲੋਮਪਾਦ। ਲੋਮਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਵਸਤੁਰਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਹ੍ਰਿਤਾ ਜਨਮੇ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਚੀਦੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚੇਦਿ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਚਲੀ। ਕ੍ਰਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵਿਦਰਭ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੀ ਕੁੰਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਕੁੰਤੀ ਨਾਮੀ ਹੋਇਆ। ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਧੀਰਜਵਾਨ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰੋਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਹ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਦਸ਼ਰਹ ਤੋਂ ਵ੍ਯੋਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਮੂਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਜੀਮੂਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮਰਥ ਹੋਇਆ। ਭੀਮਰਥ ਤੋਂ ਰਥਵਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਦਾਨੀ, ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਥਵਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਵਰਥ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਜਨਮੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਏਕਾਦਸ਼ਰਥ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਸੀ। ਸ਼ਕੁਨੀ ਤੋਂ ਕਰੰਭਕਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਧਨੁਰਧਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਰਤ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰ ਜਨਮੇ। ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਨਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਖਸ਼ਤ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਸੀ। ਦੇਵਨਾ ਤੋਂ ਮਧੁ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗਿਆਨ ਲਈ ਹੋਇਆ। ਮਧੁ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮਨੁ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਚਲੀ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੰਦਨ ਅਤੇ ਮਹਾਪੁਰੁਵਸ਼ਾ ਜਨਮੇ। ਪੁਰੁਵਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਪੁਰੁਦਵਾਨ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਪੁਰੁਦਵਾਨ ਤੋਂ ਭਦਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰੂਦਵਹਾ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਏਕਸ਼ਾਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੱਤਵ ਹੋਇਆ। ਸੱਤਵ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ, ਤੋਂ ਸਾਤ੍ਵਤ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜ੍ਯਾਮਘ, ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਸੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਸਾਤ੍ਵਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਭਜਿਨ, ਭਜਮਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਾਜਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਸੀ। ਅੰਦਕ, ਸਹਾਬੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਭਜਮਾਨ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੰਜਯਾ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਿਆ ਜਨਮੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਹ੍ਯਕਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼੍ਰੰਜਯਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਾਹ੍ਯਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਲਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਨਿਮੀ, ਪਣਵ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਯਸ਼੍ਰੰਜਯਾ, ਅਯੁਤਾਯੁਤ, ਸਾਹਸ੍ਰ, ਸ਼ਤਜਿੱਦ ਅਤੇ ਵਾਮਕਾ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਾਰਯਭਗਿਨੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਨੇ ਉੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਸਾਵਰਣਾ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਦਰਿਆ ਇੱਕ ਮੁਨਿ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਿਆ ਰਾਜੇ ਲਈ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਐਸੀ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੀ ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਨਾ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕੁਆਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਚਤ ਬਚਨ ਆਖਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਨੌਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਰ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਣ ਕੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਬਭ੍ਰੁ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਪੈਂਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਤੱਤਰ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਉਹ ਯਜਮਾਨ, ਦਾਨੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਭਾਗ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਮਹਾਬੋਜ ਅਤੇ ਮਾਰਤਿਕਾਵਲ ਵਧੇ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਸੀ। ਮਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਯੁਧਾਜਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਮੀਢੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਹੋਏ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਘਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਨਿਘਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਸੇਨਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਜਿਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਵਿਵਸਵਾਨ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਓਝਲ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ, ਤੇਰਾ ਸਿੱਧਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਤੋਂ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਉਤਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਝ ਪਲ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।