ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ!” ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਾਨਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਸਾੜਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਅੱਗ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਸੂਰਜ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੂੰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਬਾਣ ਛੱਡ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਾਣ ਛੱਡੇ ਜਾਣਗੇ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੇਗੀ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੂੰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ।” ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਬਾਣ ਦਿੱਤੇ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਹ ਬਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਸ਼ਰਮ, ਪਿੰਡ, ਗੋਪਾਲਕ ਵਸੇਬੇ, ਸ਼ਹਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਬਾਗ—all ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਸਾੜੀ ਗਈ—ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸ਼ਰਯ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਅਰਜੁਨ ਵਲੋਂ ਸਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਚੁਕਾ ਹਾਂ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਇਸ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਿਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਨਮਿਆ। ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਜਿਨੀਵਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀਅਤ ਸੀ; ਜੋ ਲੋਕ ਸਵਾਹੀ ਅਤੇ ਸਵਾਹੋਵਾ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵ੍ਰਜਿਨੀਵਤ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਹਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਰਾਜਾ ਰਸ਼ਾਦੂ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ; ਜੋ ਰਸ਼ਾਦੂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਘੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਯਗਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਇਆ, ਕਿਸਮ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਗ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤਰਰਥ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਚਿਤਰਰਥ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦਾਨ-ਯਗ ਕੀਤੇ; ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਬਾਰੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੰਸ਼-ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਭ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ: ਪ੍ਰਥੁਸ਼ਾਟਕ, ਪ੍ਰਥੁਸ਼ਰਵਾ, ਪ੍ਰਥੁਯਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਥੁਧਰਮਾ, ਪ੍ਰਥੁੰਜਯ। ਪ੍ਰਥੁਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥੁੰਦਾਤਾ ਵੀ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸਨ; ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਾਰਥਸ਼ਰਵਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੰਤਰਾ ਯਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਧਰਮਮਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਅਸ਼ਵ-ਯਗ ਕੀਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ। ਮਰੁੱਤਾ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਮਰੁੱਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਮਬਲਾਬਰਹੀ ਬਹਾਦਰ ਸੀ। ਕਮਬਲਾਬਰਹੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮਕਵਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਰੁਕਮਕਵਚ ਨੇ ਕਵਚੀਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਧਨੁਧਰ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਘੋੜਾ-ਯਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਜਾ ਰੁਕਮਕਵਚ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰੁਕਮੇਸ਼ੁ, ਪ੍ਰਥੁਰੁਕਮ, ਜਿਆਮਘ, ਪਰੀਘਾ ਅਤੇ ਹਰੀ; ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰੀਘਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਹ ਵਿਚ ਵਸਾਇਆ। ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ੁ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਪ੍ਰਥੁਰੁਕਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ; ਜਿਆਮਘ ਨੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਧਨੁ ਉਠਾਇਆ ਤੇ ਰਥ ਤੇ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਮੇਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਰਿਕਸ਼ਵੰਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਜਿਆਮਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਭਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਬੇਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਉਹ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਗਿਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਹੁਟੀ ਹੈ।” ਸ਼ੈਭਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਓਹੀ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਨਮਵੇਗਾ, ਉਹਦੀ ਵਹੁਟੀ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ।” ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੈਭਿਆ ਨੇ ਵਿਦਰਭਾ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ; ਧਰਮਮਈ ਸ਼ੈਭਿਆ ਨੇ, ਪਰਿਪਕਵ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਦਰਭਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵਹੁਟੀ ਰਾਹੀਂ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਕ੍ਰਥੁ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ—ਜਨਮਾਏ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਫਿਰ, ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਲੋਮਪਾਦਾ, ਧਰਮਮਈ, ਜਨਮਿਆ; ਲੋਮਪਾਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਵਸਤੁਰਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਹ੍ਰਿਤਾ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਚਿਦੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚੈਦਿ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਆਈ; ਵਿਦਰਭਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਤੀ, ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਕੁੰਤੀ ਸੀ। ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਬਹਾਦਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰੋਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ, ਧਰਮਮਈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਰਹਾ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲਾ; ਦਸ਼ਰਹਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਯੋਮਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਮੂਤਾ ਜਨਮਿਆ। ਜੀਮੂਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮਰਥਾ; ਭੀਮਰਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਥਵਰਾ। ਰਥਵਰਾ ਸਦਾ ਦਾਨੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਵਿਚ ਸਥਿਰ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਵਰਥਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਏਕਦਸ਼ਰਥਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਕਰੰਭਕਾ, ਧਨੁਧਰ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਰਤਾ। ਦੇਵਰਤਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਨਾ, ਜੋ ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵਲੋਂ ਹੋਏ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਤ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ।