ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੈਹਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਤਾਲਵੰਘਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਹੈਹਯਾ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਵੰਸ਼ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਵੀਰਹੋਤ੍ਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ; ਭੋਜਾ; ਅਵਰਤਾ; ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੁੰਡਿਕੇਰਾ; ਅਤੇ ਤਾਲਵੰਘਾ। ਵੀਰਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੰਤ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਜਯਾ ਸੀ—ਇਕ ਬੜਾ ਹੀ ਭੈੜਾ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਖੂਟ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਉਹ ਕਦੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਧਰਮ ਪਰਵਿਰਤਿ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤਵਸ਼ਟਾ ਤੇ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਸੜ ਗਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਰਖਿਅਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਗਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗੀ, ਕਹਿੰਦਾ, 'ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਧਨ੍ਯਵਾਦੀ! ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਭੇਟ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਵੋਗੇ? ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।' ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਦਾਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ! ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿਓ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ।' ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਸਾੜੇ ਜਾਣ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਸਾੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੂਲ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਸੂਰਜ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਅਜਿਹੇ ਤੀਰ ਚਲਾ ਜੋ ਕਦੇ ਵਿਫਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਹਾਵਣੇ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਹ ਤੀਰ ਛੱਡੇਂਗਾ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭੜਕਣਗੇ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੇਗੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕੇ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ।' ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਅਰਜੁਨ (ਕਾਰਤਵੀਰਯ) ਨੂੰ ਉਹ ਤੀਰ ਦਿੱਤੇ; ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਸ਼ਰਮ, ਪਿੰਡ, ਗੋਪਾਲਨ ਦੀਆਂ ਵਸੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ, ਸੋਹਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਬਾਗ—ਸਭ ਸੜ ਗਏ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੀ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਘਾਹ ਨਾ ਬਚਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲਏ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਠਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਜੋ ਕਰੋਸ਼ਟ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਨਮਿਆ। ਕਰੋਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਜਿਨੀਵਤ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਜੋ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਆਹੀ ਅਤੇ ਸੁਆਹੋਵਾ ਵੰਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਰਜਿਨੀਵਤ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਸੁਆਹਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਰਸ਼ਾਦੁ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਨੀ ਸੀ; ਜੋ ਰਸ਼ਾਦੁ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਘੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤਰਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਚਿਤਰਰਥ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੰਸ਼-ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਭ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ: ਪෘਥੁਸ਼ਾਟਕ, ਪෘਥੁਸ਼ਰਵਾ, ਪෘਥੁਯਸ਼ਾ, ਪෘਥੁਧਰਮਾ, ਪෘਥੁੰਜਯ। ਪ੍ਰਥੁਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥੁੰਦਾਤਾ ਵੀ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਹੋਏ; ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਪਾਰਥਸ਼ਰਵਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੰਤਰਾ ਯਜਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੋ ਘੋੜਾ-ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਮਰੁੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਮਲਾਬਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਕਮਲਾਬਰਹੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮਕਵਚ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰੁਕਮਕਵਚ ਨੇ ਕਵਚਿਨਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ। ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਧਨੁਧਾਰੀ ਨੇ ਅਤੁੱਟ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਘੋੜਾ-ਯਜਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਰੁਕਮਕਵਚ ਨੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ। ਰੁਕਮੇਸ਼ੁ, ਪૃਥੁਰੁਕਮ, ਜਿਆਮਘ, ਪਰਿਘ ਅਤੇ ਹਰੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਿਘ ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ੁ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਪෘਥੁਰੁਕਮ ਨੇ ਕੀਤੀ; ਜਿਆਮਘ ਨੇ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਰਥ ਤੇ ਚੰਡੀ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮੇਕਲਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਉਹ ਰਿਕਸ਼ਵੰਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਜਿਆਮਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਭਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤਵਾਨ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਮਿਲੀ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਸਾਡੀ ਪੂਤਣੀ ਹੈ।' ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਹੋਵੇ।