ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਹੈਯਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੁੰਨ ਪਏ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਾਰੁਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਸੀਸ਼ਠ ਸੀ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਸੀ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: ‘‘ਹੇ ਹਿਹੈਯਾ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਹੋਵੇਗੀ।’’ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—‘‘ਕੁੰਤੀਪੁਤ੍ਰ ਅਰਜੁਨ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਲਵੇਗਾ। ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦੇਵੇਗਾ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ; ਉਸ ਦੇ ਲਈ, ਰਾਮ ਮੌਤ ਦਾ ਜਰੀਆ ਬਣੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।’’ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਯੋਧੇ ਸਨ—ਸ਼ੂਰ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਯਧਵਜ। ਜਯਧਵਜ, ਜੋ ਅਵੰਤਿਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਲਵੰਘਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਤਾਲਵੰਘਾ ਦੇ ਵੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਤਾਲਵੰਘਾ ਵੰਸ਼ੀ ਕਹਾਏ। ਹਿਹੈਯਾ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਲ ਬਣੇ—ਅਣਗਿਣਤ ਵੀਰਹੋਤ੍ਰ, ਭੋਜ, ਅਵਰਤ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੁੰਡਿਕੇਰ, ਅਤੇ ਤਾਲਵੰਘਾ। ਵੀਰਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਅਨੰਤ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਜਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਾ ਅਣਖੁੱਟ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਕਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੇ ਕੁਝ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿੱਤ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤਵਸ਼ਟਰ ਤੇ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਧੂ ਜਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ‘‘ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ, ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ।’’ ‘‘ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਬੈਠਾ?’’ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ‘‘ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕਰਤਵੀਰਯ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਮੰਗਿਆ—’ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ‘ਹੇ ਭਾਗਵਤ! ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਾਂ? ਕਿਹੜਾ ਭੋਜਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਦਿਆਂਗਾ।’’ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਸਾਰੇ ਅਚਲ (ਅਡਿੱਗ) ਪਦਾਰਥ ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿਓ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾਨੀ; ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।’ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਸਾੜ ਸਕੀਏ; ਹੇ ਮਹਾਂ ਤੇਜਸਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’ ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਤੀਰ ਚਲਾਏਂ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚੂਕ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੇਂਗਾ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ।’ ‘ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੇਗੀ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।’ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਤੀਰ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਤੀਰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਆਸ਼ਰਮ, ਪਿੰਡ, ਗੋਪਾਲਨ ਵਾਸਤੇ ਥਾਵਾਂ, ਨਗਰ, ਮਨੋਹਰ ਤੀਰਥ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਬਾਗ—all ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾੜੀ ਗਈ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਸਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਠਿਆ; ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ‘‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਆਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਜਿਨੀਵਤ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸੀ; ਜੋ ਲੋਕ ਸਵਾਹੀ ਅਤੇ ਸਵਾਹੋਵਾਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸੰਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵ੍ਰਜਿਨੀਵਤ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਹਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਰਸ਼ਾਦੁ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦਾਨੀ ਸੀ; ਜੋ ਰਸ਼ਾਦੁ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸੰਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਤੱਬਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯੱਗ ਕੀਤੇ; ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚਲਣੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਧੂ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਗਿਆਨੀ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ: ਪೃਥੁਸ਼ਾਟਕ, ਪૃਥੁਸ਼ਰਵਾ, ਪૃਥੁਯਸ਼ਾ, ਪૃਥੁਧਰਮਾ, ਪૃਥੁੰਜਯ। ਪૃਥੁਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਪૃਥੁੰਦਾਤ ਵੀ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹੋਏ; ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਥਸ਼ਰਵਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਤਰਾ ਸੀ। ਉਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪੁੰਨਵੰਤ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਂਬਲਾਬਾਰ੍ਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਬਲ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਪ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।