ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਤਯਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ—ਦਿਕਪਤੀ, ਵਾਕਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਵਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ। ਫਿਰ ਸਵਮ੍ਰਿੜੀਕਾ, ਅਧਿਪ, ਵਰਚੋਧਾ, ਮੁਹਯਸਰਵਸ਼, ਵਾਸਵ, ਸਦਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਖੇਮਾਨੰਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਤਯਾ ਹਨ, ਜੋ ਯੱਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਉੱਤਮ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਉੱਤਮ ਮਨੁ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਅਜ, ਪਰਸ਼ੁ, ਦਿਵਯ, ਦਿਵਯੌਸ਼ਧਿ, ਨਯ, ਦੇਵਾਨੁਜ, ਅਪ੍ਰਤਿਮ, ਮਹੋਤ੍ਸਾਹ, ਉਸ਼ਿਜ, ਵਿਨੀਤ, ਸੁਕੇਤੁ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਸੁਬਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਜੇ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ। ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੌਥੇ ਮਨੁ, ਤਾਮਸ ਮਨੁ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਤਾਮਸ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੌਥੀ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਸਤਯਾ, ਸਵਰੂਪਾ, ਸੁਧਿ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹਰੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀਰਸ਼ਯਣਯਾ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਤਾਮਾ ਸੀ। ਤਦ ਉਸ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਿਯ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੌ ਹੈ। ਸੀਰਸ਼ਯਣਯਾ ਦੇ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਤਾਮਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਬਣੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ: ਕਾਵਯ, ਹਰ੍ਸ਼, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਪૃਥੁ, ਆਤ੍ਰੇਯ, ਅਗਨੀ, ਜੋਤਿਰਧਾਮਾ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ। ਤਾਮਸ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਪੌਲਹ, ਵਨਪੀਠ, ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਚੈਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ। ਤਾਮਸ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨੁਵੰਡ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਰ, ਖ੍ਯਾਤਿ, ਭਯ, ਪ੍ਰਿਯਭ੍ਰਿਤਯ, ਅਵਕ੍ਸ਼ਿ, ਪૃਸ਼੍ਟਲੋਢ, ਦ੍ਰਿੜੋਦ੍ਯਤ, ਰਿਤ ਅਤੇ ਰਿਤਬੰਧੁ ਸਨ। ਹੁਣ ਪੰਜਵੇਂ ਮਨੁਅੰਤਰੀ, ਚਾਰਿਸ਼੍ਣਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਭਾਭੂਤਰਜਸ, ਵਿਕੁੰਠ ਅਤੇ ਸੁਮੇਧਾ—ਇਹ ਚਾਰਿ ਚਮਕਦੇ ਗਣ ਚਾਰਿਸ਼੍ਣੁ (ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਦਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਚਮਕਦੇ ਗਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ੍ਵਤ੍ਰ, ਵਿਪ੍ਰੇਗਨੀ, ਭਾਸਾ, ਸ੍ਵ, ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤੀ, ਸ੍ਠਾਮ੍ਰਿਤ, ਸੁਮਤਿ, ਵਾਵਿਰਾਵ, ਵਾਚਿਨੋਦ, ਸ੍ਰਵਸ, ਪ੍ਰਭਿਰਾਸ਼ੀ, ਵਾਦ, ਪ੍ਰਾਸ਼ਾ—ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਾਭਾਸ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਰਿਸ਼੍ਣਵ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਤੀ, ਸੁਮਤੀ, ਰਿਤ, ਸਤ੍ਯ, ਆਵ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਵ੍ਰਿਤੀ, ਮਦ, ਅਤੇ ਵਿਨਯ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭਾਭੂਤਰਜਸ ਵਿੱਚ ਜੇਤਾ, ਜਿਸ਼੍ਣੁ, ਸਹ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਵਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੁੰਠ ਗਣ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੇਟਾ, ਜਯ, ਭੀਮ, ਸ਼ੁਚਿ, ਦਾਂਤ, ਯਸ਼ੋ, ਦਮਾ, ਨਾਥ, ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਅਜੇਯ, ਕ੍ਰਿਸ਼, ਗੌਰ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਹਨ। ਸੁਮੇਧਾ ਦੇ ਲੀਡਰ ਹਨ: ਮেধਾ, ਮেধਾਤਿਥਿ, ਸਤ੍ਯਮੇਧਾ, ਪૃਸ਼੍ਰਿਮੇਧਾ, ਅਲ੍ਪਮੇਧਾ, ਭੂਯੋਮੇਧਾ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਦੂਜੇ ਸੁਮੇਧਾ ਗਣ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਦੀਪ੍ਤਮੇਧਾ, ਯਸ਼ੋਮੇਧਾ, ਸਥਿਰਮੇਧਾ, ਸਰ੍ਵਮੇਧਾ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾ, ਪ੍ਰਤਿਮੇਧਾ, ਮেধਾਵਾਨ ਅਤੇ ਮেধਹਰਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਿਭੂ ਇੰਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਪੌਲਸਤਿਆ ਨੂੰ ਵੇਦਬਾਹੁ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਯਜੁਰ। ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮ ਆੰਗਿਰਸ, ਵੇਦਸ਼੍ਰੀ ਭਾਰਗਵ, ਉਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁ ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਪਾਰਜਨ੍ਯ ਪੌਲਹ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਆਤ੍ਰੇਯ—ਇਹ ਰੈਵਤ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਰਾਣਿਕ ਹਨ—ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਵੈਰੀ ਰਹਿਤ, ਧਵਜਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਚਾਰਿਸ਼੍ਣਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਵੇਂ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼, ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸ ਅਤੇ ਰੈਵਤ—ਇਹ ਚਾਰ ਮਨੁ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਮਨੁਅੰਤਰੀ, ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪੰਜ ਗਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਆਦਿ-ਦੇਵਤਾ, ਭਵਿੱਖ ਦੇਵਤਾ, ਪૃਥੁਕ, ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਲੇਖਾ। ਇਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਤ੍ਰੇਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਪੌਤਰ, ਆਰਣ੍ਯ ਦੇ ਸੰਤਾਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ—ਇਹ ਹਰ ਗਣ ਵਿੱਚ ਆਠ-ਆਠ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਅੰਤਰਿਕ੍ਸ਼, ਵਸੁਹਯ, ਅਤਿਥਿ, ਪ੍ਰਿਯਵਤ, ਸ਼੍ਰੋਤਾ, ਮੰਤਾ, ਸੁਮੰਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਯੇਨਭਦ੍ਰ, ਪਸ਼੍ਯ, ਪਥ੍ਯਨੇਤ੍ਰ, ਮਹਾਯਸ਼ਾ, ਸੁਮਨਾ, ਸੁਵੇਤਾ, ਰੈਵਤ, ਸੁਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਦ੍ਯੁਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਸੱਤ੍ਵ। ਭਵਿੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਵਿਜਯ, ਸੁਜਯ, ਮਨੋਦ੍ਯਾਨ, ਸੁਮਤੀ, ਸੁਪਰੀ, ਵਿਜ੍ਨਾਤ, ਅਰ੍ਥਪਤਿ। ਪૃਥੁਕ ਗਣ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਅਜਿਸ਼੍ਟ, ਸ਼ਾਕ੍ਯਨ, ਵਾਨਪ੍ਰਿਸ਼੍ਠ, ਸ਼ਾਂਕਰ, ਸਤ੍ਯਧ੍ਰਿਸ਼੍ਣੁ, ਵਿ਷੍ਣੁ, ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਅਜਿਤ। ਹੁਣ ਲੇਖਾ ਗਣ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਮਨੋਜਵ, ਪ੍ਰਘਾਸ, ਪ੍ਰਚੇਤਾ, ਮਹਾਯਸ਼ਾ, ਵਾਤ, ਧ੍ਰੁਵਕ੍ਸ਼ਿਤਿ, ਅਦ੍ਭੁਤ, ਅਵਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸ੍ਪਤਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਜਵ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਨਤ, ਭਾਰਗਵ, ਹਵਿਸਮਾਨ (ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ), ਸੁਧਾਮਾ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਵਿਰਜ, ਅਤਿਮਾਨ, ਪੌਲਸਤਿਆ, ਸਹਿਸ਼੍ਣੁ, ਪੌਲਹ, ਮਧੁਰਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਯ—ਇਹ ਸੱਤ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਉਰੁ, ਪੂਰੁ, ਸ਼ਤਦ੍ਯੁਮ੍ਨ, ਤਪਸਵੀ, ਸਤ੍ਯਵਾਕ, ਕ੍ਰਿਤੀ, ਅਗਨਿਸ੍ਤੁਦ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨ—ਇਹ ਨੌ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਅਭਿਮਨ੍ਯੁ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਦ੍ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਇਥੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜੋ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਸੁਣੋ।