ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਾਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਾਰਤਾਂ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣੋ। ਯਾਦੁ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸਨ—ਸਹਸਰਜਿਤ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ; ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ, ਨੀਲ, ਜੀਤ ਅਤੇ ਲਘੁ। ਸਹਸਰਜਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਤਜਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਨ—ਹੈਹਯ, ਹਯ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੇਨੁਹਯ। ਹੈਹਯ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਧਰਮਤਤਵ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮਤੰਤ੍ਰਾ, ਕੀਰਤਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਜਨੇਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਨੇਯ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਸੀ, ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਮਦਾ ਸਨ; ਦੁਰਮਦਾ ਤੋਂ ਵਿਖਿਆਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕੰਕਾ ਹੋਇਆ। ਕੰਕਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ: ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾ। ਕ੍ਰਿਤਾ ਚੌਥਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਘੋਰ ਤਪस्या ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦत्तਾਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਰ ਦਿੱਤੇ; ਪਹਿਲਾ, ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਧਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ; ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਯੁੱਧਾਂ ਜਿੱਤੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਧਵਜ ਅਤੇ ਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੇਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਯਜਨ-ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰੂਹ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਗੰਧਰਵ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਉਸ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਯਜਨ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਸ਼ੌਰ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕਲਾ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਧਨੁ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਸੀ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਕੋਈ ਦੁਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਸੀ; ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵ-ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ, ਪਚਾਸ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤਕ, ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਸੱਤ ਚਕ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਗਦੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਖੁਦ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਬਣਿਆ; ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਰਜਨਯਾ (ਵਰਖਾ ਦੇਵਤਾ) ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋ ਧਨੁ ਦੀ ਤਾਰ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਸੂਰਜ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕੋਟਕ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਥੇ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਵਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੌਸਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ-ਚਲਾਏ ਨਾਲ, ਨਰਮਦਾ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ, ਡਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਗੁੰਜਦੀਆਂ। ਇਕ ਵਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਲਿਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ, ਅਧੋ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਂ ਦਾਨਵ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਂ ਵਿਸ਼-ਜੀਵ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਭਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੀਆਂ, ਘੁੰਘਰਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਝਾਗ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਰਾਜਾ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚਰਨਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਦੂਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਡਰ ਕੇ, ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਚਰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਉਪਰ ਆ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ। ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਵਣਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਡੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕੇਲੇ ਦੇ ਬਾਗ, ਹਵਾ ਰਹਿਤ। ਉਹ, ਆਪਣਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਨੁ ਵੱਜਾ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਹਰਾਇਆ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਲਿਆਇਆ। ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਧਨੁ-ਤਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਬੱਦਲ-ਵ੍ਰਖ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨੇ ਵਿੱਖਿਆ, ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਗੂੰਜਦੀ। ਵਾਹ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਾਲ-ਵਨ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿਆਸਾ ਸੀ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸੇਬੇ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਧਰਮ, ਸ਼ਕਤੀ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਵਿਆਪਕ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।