ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇੱਛਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੋਗ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਭੜਕਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਆਂ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਛਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਨ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੀਊਣ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਸੁਖ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੈਵੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਹਿਤ ਸੁਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤਪ ਕਰਨ ਚਲ ਪਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਪਹਾੜ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਸੁਗਤੀ ਪਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਨ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ, ਸੁਖੀ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸੀ—ਸਹਸਰਜਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਫਿਰ ਕਰੋਸ਼ਟੁ, ਨੀਲ, ਜੀਤ ਅਤੇ ਲਘੁ। ਸਹਸਰਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਜਿਤ। ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਹੈਹਯ, ਹਯ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੇਣੁਹਯ। ਹੈਹਯ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਧਰਮਤਤਵ ਸੀ। ਧਰਮਤੰਤ੍ਰਾ ਕਰਤਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸੰਜਨੇਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਨੇਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਭਦ੍ਰਸ਼ੇਣਯ, ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਭਦ੍ਰਸ਼ੇਣਯ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁਰਮਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਾਂਕਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਕਾਂਕਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾ। ਕ੍ਰਿਤਾ ਚੌਥਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਘੋਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਰ ਦਿਤੇ। ਪਹਿਲਾ ਵਰ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਦੂਜਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਧਰਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ। ਤੀਜਾ, ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਚੌਥਾ, ਜੇ ਉਹ ਯੁੱਧ 'ਚ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਜੰਗਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਰਥ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੇਦੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਯੂਪਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੱਡਿਆਈ ਵੇਖ ਕੇ ਗੰਧਰਵ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਨਿਸ਼ਚਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ—ਨਾ ਯਜ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਸ਼ੌਰਯ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ। ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਤੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਉਲਝਣ ਹੋਈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪਚਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਸੱਤ ਚਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਆਪ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ, ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਕਦੇ ਪਾਰਜਨਯ ਤੇ ਕਦੇ ਅਰਜੁਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕੋਟਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਆਉਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਨਦੀ ਡਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਭੰਕਦੇ ਤੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਉਸ ਨਦੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਲਿਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ ਡੁੱਬ ਕੇ ਅਚੇਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲਤ ਅਤੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵਾਂ ਲਈ ਉਜਾਗਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।