ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਪਿਆਰੇ ਸੱਜਣੋ, ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਉਸ਼ਨਸਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਜੋ ਤੇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇਗਾ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ।" ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਰਜ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਪੁੱਤ੍ਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦਾ ਸਦਾ ਸੇਵਕ, ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁਰੂ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਐਸਾ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਦੁ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ। ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦ੍ਰੁਹਯੁ ਅਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ। ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਨਹੁਸ਼! ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੇਤਰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਆਪ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ, ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਪਾ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਇਕ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ: "ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਆਖ਼ਰ ਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਛਾ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਘੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਭੜਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਧਨ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜਦੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਦੂਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਵੈਰ—ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਵਿਗੜੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡਣ ਔਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾਸ ਹੈ—ਜੋ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਢੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਦੰਦ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਸੁਖ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ—ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਸੁਖ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਐਸੇ ਵਿਆਪਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਯਯਾਤਿ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਸੁਖੀ, ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਦੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਕਹਿਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਸਰਜਿਤ, ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਠੁ, ਨੀਲ, ਜੀਤ ਅਤੇ ਲਘੁ। ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਜਿਤ; ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਬੜੇ ਹੀ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ—ਹੈਹਯ, ਹਯ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੇਣੁਹਯ। ਹੈਹਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ਧਰਮਤਤਵ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਧਰਮਤੰਤ੍ਰਾ, ਕੀਰਤਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਜਨੇਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਨੇਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਰਸ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ, ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ਰਾਜਾ ਦੁਰਮਦ ਹੋਇਆ; ਦੁਰਮਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕੰਕਾ ਹੋਇਆ। ਕੰਕਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ: ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾ। ਕ੍ਰਿਤਾ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਜਨਮੇ। ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਜਦ ਕਦੇ ਉਹ ਅਧਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ; ਉਹ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਵੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਨੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਥ ਅਤੇ ਧਵਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੇਦੀਆਂ ਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਯੂਪਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਤਦ ਗੰਧਰਵ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ—ਨਾ ਯਜਨ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਵੀਰਤਾ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ। ਇਹ ਸੀ ਯਯਾਤਿ ਅਤੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜੋ ਧਰਮ, ਤਿਆਗ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ।