ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵਧਾਪੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਨੇ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਪਦ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਦ ਕਿ ਯਦੁ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਪੌਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ?" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਤੁਰਵਸੂ, ਫਿਰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਧ੍ਰੁਹਯੁ, ਫਿਰ ਅਨੁ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰੂ। ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ—ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪਦ ਸਿਰਫ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਅਸਲ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਤੀਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਯਦੁ ਨੇ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੁਰਵਸੂ, ਧ੍ਰੁਹਯੁ ਤੇ ਅਨੁ ਨੇ ਵੀ, ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਅਪਮਾਨਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਪੁਰੂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਕਹਿਆ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵਾਰਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਵਧਾਪਾ ਝੱਲਿਆ। ਪੁਰੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੇਗਾ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪੁਰੂ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਵਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ, ਜਦ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤੁਰਵਸੂ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯਦੁ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਹਯੁ ਅਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ। ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੰਜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਯਯਾਤਿ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪਦ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ: "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੱਛੂਏ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ।" ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਮ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਪਸ਼ੂ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਇੱਛਾ, ਨਾ ਵੈਰ—ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਇਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਢੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਸੁਖ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਮਹਾਨ ਦੈਵੀ ਸੁਖ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਹਿਤ ਸੁਖ ਉਹਦੇ ਵੀ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਭਰਗੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਸੌਂਕੜੇ ਵਰਤ ਨਿਭਾਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਈਆਂ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜ, ਯਯਾਤਿ ਦੀ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ, ਸੁਖੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਸਰਜਿਤ, ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ, ਨੀਲ, ਜੀਤ ਅਤੇ ਲਘੁ। ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਜਿਤ; ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਹੈਹਯ, ਹਯ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੇਣੁਹਯ। ਹੈਹਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ਧਰਮਤਤਵ ਸੀ। ਧਰਮਤੰਤ੍ਰ, ਕੀਰਤਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਜ੍ਨੇਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜਾ। ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ, ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ਸੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਮਦ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਙਕਾ ਹੋਇਆ। ਕਙਕਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ। ਕ੍ਰਿਤ ਚੌਥਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤਿ ਅਤੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।