ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕੀਤਾ। ਯਯਾਤਿ ਮਹਾਨ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਆਉਭਗਤ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਇੰਦਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ ਤੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੀ ਲੀਕ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਨੰਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਉਮਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ, ਪਲ-ਪਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਾਣ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਪੁਰੂ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਹੋਣ! ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਰਾਜਪਾਟ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਉਮਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਪੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾਏ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ! ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਦ ਕਿ ਯਦੁ, ਜੋ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰਪੌਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਯਦੁ, ਫਿਰ ਤੁਰਵਸੁ, ਫਿਰ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਦ੍ਰੁਹਯੁ, ਫਿਰ ਅਨੁ ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰੂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। "ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ।" ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਿਰਫ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਜੋ ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।" "ਯਦੁ, ਤੁਰਵਸੁ, ਦ੍ਰੁਹਯੁ, ਤੇ ਅਨੁ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੁਰੂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੇਗਾ, ਉਹੀ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਛੋਟਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਪੁਰੂ ਹੀ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਵਰ ਦੇ ਉਲਟ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ, ਯਦੁ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੁਹਯੁ ਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤਾਂ ਦਵੀਪ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਧਨੁਖ-ਤੀਰ ਤੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਥੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ: "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇੱਛਾ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਘੀ ਪਾਉਂਦੇ ਜਾਵੋ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਾਂ ਤਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਦੂਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਨਾਂ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ—ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਹੀਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਹੋਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੈ—ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੋ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਦੰਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੀਉਣ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਸੁਖ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਦੈਵੀ ਸੁਖ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਰਹਿਤ ਸੁਖ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਸੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸਨ ਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ, ਯਯਾਤਿ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਸੁਖੀ, ਦੀਰਘਾਯੁ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।