ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੀ ਧੀ, ਗਾ ਨਾਮਕ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਧੀਰਜ ਤੇ ਤਿਆਗ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਯਦੁ ਅਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪर्वਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਧ੍ਰੁਹਯੁ, ਅਨੁ ਅਤੇ ਪੁਰੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸੋਨੇ ਦੀ, ਅਜੈਯ ਅਤੇ ਅਖੂਤ ਰਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਸਨ। ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਰਥ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਪੌਰਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਥੀ ਬਣਿਆ। ਇਹੀ ਰਥ, ਜੋ ਕੌਰਵ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਕੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਸੀ, ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਗਾਰਗਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਨਮੇਜਯ, ਜੋ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਤੇ ਅਸਮਝ ਸੀ, ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲੋਹਗੰਧਾ, ਜੋ ਗਾਰਗਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਲੋਹਗੰਧਾ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆਸਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਹੇਤੁਕਾ ਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉੱਚ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰੋਤਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਜੋ ਸ਼ੌਨਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਹਗੰਧਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਸੁ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਰਥ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਭੀਮ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਕੌਰਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਹ ਰਥ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਮਰ ਦੇ ਬੁੱਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਕਾਵ੍ਯ ਉਸ਼ਨਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਰੱਜਿਆ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈ, ਮੇਰੀ ਬੁਝਣ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈ।” ਯਦੁ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਬੁੱਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।” “ਬੁੱਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਜ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਪੇਖਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਡਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੱਧ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਉਹ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਲੈ ਲੈਣ—ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣੋ।” ਯਦੁ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਯਾਤੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ, “ਕੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸ਼੍ਰਮ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯਦੁ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੂਰਖ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਤੁਰਵਸੁ ਮੇਰਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਪ ਲੈ ਲਵੇ।” ਤੁਰਵਸੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਬੁੱਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਰਵਸੁ, ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਣਮਿਲਿਆ, ਵਿਵਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣੁਕੂਲਤਾ, ਮਾਸ ਆਦਿ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇਗਾ, ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਗਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਪਸ਼ੂ-ਵਾਂਗ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਹਯੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਧ੍ਰੁਹਯੁ, ਤੂੰ ਬੁੱਢਾਪਾ, ਜੋ ਜਾਤਿ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈ; ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ। ਜਦ ਤੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।” ਧ੍ਰੁਹਯੁ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਬੁੱਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ; ਇਸ ਲਈ, ਧ੍ਰੁਹਯੁ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨਪਸੰਦ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਉਥੇ, ਤੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ; ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।” ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅਨੰਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੈ ਸਕਾਂ।” ਅਨੁ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੜਦੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬੁੱਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ; ਤੂੰ ਬੁੱਢਾਪੇ ਦੀ ਖ਼ਾਮੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗੀ। ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਵਾਨੀ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾਪਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।