ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੰਦ੍ਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਪਾਟ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ, ਮਨੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ-ਪਰੈਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਿਹਰ ਕਰ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰਦਾ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਹੁਣ, ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਮਨ ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀ। ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਅਧਰਮੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਪੈ ਗਏ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਦਵੈਸ਼ੀ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਜਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਏ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜੀ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਰੁਤ ਨੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ? ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ, ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਮਰੁਤਸੋਮਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਰੁਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਖੂਟ ਰਸਦ ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸਭ ਸੁਖ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਵਾਰੀ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮਿਤਰਾਜ੍ਯੋਤੀ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨਪਾਇਆ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਦਾਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਪਕਸ਼, ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ। ਪ੍ਰਤਿਪਕਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸੰਜਯ, ਸੰਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਜਯਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਵਿਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਹਰਯੰਦਵ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸਾਹਦੇਵ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਸਾਹਦੇਵ ਦਾ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਦੀਨਾ, ਅਦੀਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯਸੇਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ। ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਕ੍ਰਤਧਰਮਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਧਰਮੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਹੈ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ, ਉਹ ਵਿਰਜਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਨ ਯਤੀ, ਯਯਾਤੀ, ਸੰਯਾਤੀ, ਆਯਾਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਤੁਦਵਯਾ। ਯਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਯਯਾਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੀ ਧੀ, ਗਾ ਨਾਮ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੋਂ ਯਦੁ ਅਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਦਕਿ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਦੁਹਯੁ, ਅਨੁ ਅਤੇ ਪੁਰੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਖੂਟ ਰਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਸਨ। ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਥ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤ ਸੀ, ਪੌਰਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਥੀ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਰਥ ਜਨਮੇਜਯਾ ਕੌਰਵ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਕੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਪੌਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਤਸਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਰਥ ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਾਰਗਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਨਮੇਜਯਾ, ਜੋ ਅਜੇ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਅਕਲ ਤੋਂ ਕੱਚਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਲੋਹਗੰਧਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਾਰਗਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਲੋਹਗੰਧਾ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਚੈਨ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਹੇਤੁਕਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਇੰਦ੍ਰੋਤਾ ਨਾਮਕ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯਾ, ਸ਼ੌਣਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋਵੇ। ਲੋਹਗੰਧਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਰਥ ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਸੁ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਥ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਭੀਮ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨੇ ਉਹ ਉਤਮ ਰਥ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬੁੱਡਾਪਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੁੱਡਾਪਾ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਕਾਵ੍ਯ ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਬੁੱਡਾਪਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈ।” ਯਦੁ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਮਹਿਨਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬੁੱਡਾਪਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਬੁੱਡਾਪਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਖ਼ਰਾਬੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬੁੱਡਾਪਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਡਾਪਾ ਨਾਲ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ, ਚਿੱਟੀ ਦਾਡ੍ਹ, ਕਮਜੋਰੀ, ਕਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਦਿਸਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੁਣ ਦੁਖੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।