ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਾਡਾ ਇੰਦਰ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪਾਸੇ ਰਹਿ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ—"ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਓਹੋ ਹੋਵੇ"—ਪਰ ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ: "ਜੇ ਜਿੱਤ ਹੋਈ, ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਬਣੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ, ਜੋ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਮੁੜ ਲਿਆਇਆ। ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰਾਜੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਰਾਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ," ਤੇ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ ਹੈਂ; ਤੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਮੈਂ ਵੀ ਖ਼ਿਆਤਿ ਪਾਵਾਂਗਾ।" ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਓਹੋ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਸਤੀ ਤੇ ਪਦਵੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਆਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਲੋਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। "ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਜੂਜੂਬੇ (ਬੇਰੀ) ਦੇ ਫਲ ਜਿੰਨੀ ਹਵਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਾਂ।" ਇੰਦਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਨਿਰਾਸ਼, ਰਾਜ ਤੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਰਕੇ ਹਤਾਸ਼ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰ।" ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਾਭ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਹਿੱਸਾ ਮੁੜ ਲੈ ਲਵੇਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡਾ ਉਪਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਦ੍ਰੋਹੀ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੁੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ, ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਹੁਣ ਕਥਾ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ: ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮਰੁਤ ਨੇ ਜੋ ਕੁੜੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਉਸਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮਰੁਤ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ? ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਠ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਮਰੁਤਸੋਮਾ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਰੁਤਸੋਮਾ ਰਾਹੀਂ ਮਰੁਤ ਉਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਖੂਟ ਭੋਜਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਤ ਸੁਖ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਦੇ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ, ਚਾਹੇ ਲੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਿਤਰਾਜਯੋਤੀ ਕੁੜੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਰੁਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਪਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨਾਪਾਇਆ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਦਾਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਪਕਸ਼, ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਤਿਪਕਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰજયਾ ਸੀ, ਸੰਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਜਯਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਵਿਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਯੰਦਵ ਸੀ; ਹਰਯੰਦਵ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸਾਹਦੇਵ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਸਾਹਦੇਵ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦੀਨਾ ਸੀ; ਅਦੀਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯਸੇਨਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ। ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਤਧਰਮਾ, ਮਹਾਨ ਖ਼ਿਆਤਿ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਨਹੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੋ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਛੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਧੀ, ਵਿਰਜਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਨ: ਯਤੀ, ਯਯਾਤੀ, ਸੰਯਾਤੀ, ਆਯਾਤੀ, ਤੇ ਦੋ ਤੂਦਵਯਾ ਨਾਮ ਵਾਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਯਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਯਯਾਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੀ ਧੀ, ਗਾ ਨਾਮ ਕੁੜੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਧੀਰਜ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਅਪਣਾਇਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਵਿਚ, ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵਯਾਨੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੋਂ ਯਦੁ ਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਦਕਿ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਾਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਦ੍ਰੁਹਯੁ, ਅਨੁ, ਤੇ ਪੂരു ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਥ ਦਿੱਤਾ—ਦਿਵਯ, ਸੁਨਹਿਰੀ, ਅਜੇਯ, ਅਖੂਟ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ; ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਥ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੇਯ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਪੌਰਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਥ ਜਨਮੇਜਯ ਕੌਰਵ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਕੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਸੀ, ਤੇ ਵਤਸਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਰਥ ਗਿਆਨੀ ਗਾਰਗਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਬੱਚਾ ਸੀ ਤੇ ਅਕਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲੋਹਗੰਧਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਾਰਗਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਲੋਹਗੰਧਾ, ਜੋ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਰਾਮ ਨਾ ਲੱਭਿਆ।