ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਿਵੋਦਾਸਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਰਦਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਹਜੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਤਾਰਦਨ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਵਤਸ ਅਤੇ ਗਰਗਾ। ਵਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਲਰਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਨਨਤੀ ਸੀ। ਅਲਰਕ ਬਾਰੇ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਲੋਕ ਰਚੇ। ਅਲਰਕ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਾਠ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿਆ। ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੈਤ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਸਨਨਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਸੁਨੀਥਾ; ਸੁਨੀਥਾ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੁਕੇਤੁ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੀ। ਸੁਕੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਕੇਤੁ ਸੀ; ਧਰਮਕੇਤੁ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਥੀ ਸੀ। ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭੂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸੀ; ਵਿਭੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਵਿਭੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਜਨਮਿਆ। ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧૃਸ਼ਟਕੇਤੁ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੀ; ਧૃਸ਼ਟਕੇਤੁ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵੇਣੁਹੋਤ੍ਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸੀ। ਵੇਣੁਹੋਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਰਗਿਆ ਸੀ; ਗਾਰਗਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਰਗਭੂਮੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਤਸ ਦਾ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵਾਤ੍ਸਯਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਦਿਲੇਰ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਰਾਜੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋਏ; ਇਹ ਰਾਜੇਯ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਵੰਸ਼ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਦੋਨੋ ਪਾਸੇ ਦੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਰਵ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੱਸੋ, ਸਾਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕੌਣ ਜਿੱਤੇਗਾ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਾਜੀ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਲੱਖਮੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਲੱਖਮੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਿੱਤ ਹੈ।” ਰਾਜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੈਤ ਦੋਨੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਏ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਦੋਨੋ ਪਾਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਧੀਆ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੋ।” ਰਾਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਗੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਂਗਾ; ਫਿਰ, ਧਰਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਬਣ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ।” ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਾਡਾ ਇੰਦਰ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਸਾਡੀ ਪਾਸੇ ਰਹੋ, ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।” ਰਾਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਹੋਵੇ,” ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, “ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਬਣ ਜਾਓਗੇ।” ਰਾਜੀ ਨੇ ਵਿਜੈ-ਵਜਰਧਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ, ਲੱਖਮੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਈ ਹੋਈ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, “ਮੈਂ ਰਾਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ,” ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੀ ਉਸ ਮੋਹ-ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਹੋਵੇ।” ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਦੀ ਗੱਦੀ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਲੋਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਜੂਜੁਬੇ ਫਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹਵਨ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੀ ਸਕਾਂ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀ, “ਮੈਂ ਦੁਖੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੋਹ-ਭਰਮ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ।” ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਐਸਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ।” “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾ, ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਵਿਹਲ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਦਵੈਸ਼ੀ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤੇ ਗੱਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਰਾਜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਾਮ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ, ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ—ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਥਾ—ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਸੁਭਾਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਹੁਣ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਮਰੁਤ ਨੇ ਕੁਵਾਰੀ ਕੁੜੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦਿਖਾਈ? ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਰੁਤਸੋਮਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਰੁਤਸੋਮਾ ਰਾਹੀਂ ਮਰੁਤ ਉਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਖੁੱਟ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਆਨੰਦ ਦਿੱਤੇ।