ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਿਕੁੰਭ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਾਸਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਵਿਮੁਕਤ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ।" ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਘਰ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ 'ਅਵਿਮੁਕਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਸ਼ਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਬਾਰਾ ਵੱਸਾਈ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਭਦ੍ਰਸੇਨਯ ਦੇ ਸੌ ਉੱਤਮ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਆਏ। ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਉਥੇ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਸੇਨਯ ਦਾ ਰਾਜ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਭਦ੍ਰਸੇਨਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਦਮ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤੀ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਾਦਵਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਰਦਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਤਾਰਦਨ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਵਤਸ ਤੇ ਗਰਗ। ਵਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਲਰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਨਾਤੀ ਸੀ। ਅਲਰਕ ਬਾਰੇ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਲੋਕ ਰਚੇ। ਅਲਰਕ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਾਠ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਖ਼ੇਮਕਾਰ ਨਾਂ ਦੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਸਨਾਤੀ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਸੁਨੀਥ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੀ। ਸੁਨੀਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਕੇਤੁ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਸੁਕੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਕੇਤੁ ਸੀ; ਧਰਮਕੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ। ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭੂ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ। ਵਿਭੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਵਿਭੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਕੁਮਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸੁਕੁਮਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੇਣੁਹੋਤ੍ਰ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਸੀ। ਵੇਣੁਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਰਗਯ ਸੀ; ਗਾਰਗਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਰਗਭੂਮੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਤਸ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਵਾਤ੍ਸਯ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਬੜੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗੂਂ ਨਿਡਰ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਰਾਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਜੀ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਹ ਰਾਜੇਯ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ, ਸਾਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਜਿੱਤੇਗਾ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜੀ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੜੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲੈਣਗੇ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਿਰਜ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਧਿਰਜ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਿੱਤ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਰਾਜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਵਾਸਤੇ, ਆਪਣਾ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੋ।" ਰਾਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ, ਧਰਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਬਣਾਂਗਾ ਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਸਾਡਾ ਇੰਦਰ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਡੇ ਪਾਸੇ ਰਹੋ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਾਸ ਨਾ ਜਾਓ।" ਰਾਜੀ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ" ਕਿਹਾ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, "ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਬਣੋਗੇ।" ਫਿਰ, ਰਾਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜਰਧਾਰੀ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਹ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਆਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਰਾਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਹੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਾਤੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।" ਪਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ। ਉਹ ਸੌਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਦੀ ਗੱਦੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤੇ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ੁਜ਼ੂਬੇ ਦੇ ਫਲ ਜਿੰਨੀ ਛੋਟੀ ਹਵਨ ਸਮਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕਾਂ।