ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਦੈਤ ਕ੍ਸ਼ੇਣਕਾ ਨਾਮਕ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਨ ਰਹੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਆਖਿਰ ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਉਹ ਧਰਮੀ ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪਿਆ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤਪੋਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਨੰਦਤ ਸਨ, ਪਰ ਮੇਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਕੱਤਰਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।" ਮਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ-ਸਭਾਵ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਪਰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਦਾਤਾ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੇ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਲਈ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਿਵੋਦਾਸ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਭਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰ ਦੇ। ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਨਿਕੁੰਭਾ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਈ, ਮੰਕਨਾ, ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਥਾਂ ਚੁਣ, ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।" ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਮੰਕਨਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ। ਉੱਥੇ ਨਿੱਤ ਵੱਡਾ ਪੂਜਨ ਹੁੰਦਾ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ। ਭੋਗ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਬੜੀ ਅਦਭੁਤ ਹੋ ਗਈ; ਇਉਂ ਗਣਪਤੀ ਜੀ ਦੀ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦਾ: ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨਾ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਹੋਰ ਚਾਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ, ਸੁਯਸ਼ਾ ਨਾਮਕ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ, ਉੱਥੇ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਨਿਕੁੰਭਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ; ਜੇ ਰਾਜਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਭੋਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸਟ ਦੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਮੰਦਭਾਵ ਨਾਲ ਗਣਪਤੀ ਜੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮੰਦਰ ਟੁੱਟਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਇਆ: "ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੂੰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਚਾਨਕ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ;" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕੁੰਭਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵੀ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ; ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦੀਵਿਕ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਉਹ ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਘਰ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਵਿਮੁਕਤ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ।" ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗਾ।" ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਅਵਿਮੁਕਤ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਹੋਇਆ; ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨੋਂ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਧਰਮੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਵਸ ਗਈ; ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੌ ਵਧੀਆ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਸਨ, ਉਥੇ ਆਏ। ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਸਾਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦਾ ਰਾਜ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਦਮਾ ਸੀ; ਚੁੱਕੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ।