ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤੀ ਅਤੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਯਜਨ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਤਪਸਵੀ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਾ, ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ, ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਅਤੇ ਕਪੀ। ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ, ਸਤਿਆ, ਅਨ੍ਰਹਵਾ, ਰਥੂ, ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਨਾ, ਅਮੀਢਾ, ਭਾਗਾ, ਅਤੇ ਅਨਯਸਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ। ਕਕਸ਼ੀਵਾ, ਸ਼ਿਜਯਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਥੀ; ਰਥੀਤਰਾ, ਰੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿਦਧ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਹੇਠ ਰਾਜੇ। ਇਹ ਸਭ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਪਰ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਏ; ਇਹ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਯੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ। ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਸਵਰਭਾਨੂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੁਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੁਤ੍ਰਧਰਮਾ; ਧਰਮਵ੍ਰਿਦਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਹੋਤਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸੁਤਹੋਤਰਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਰੱਖਿਆ: ਕਾਸ਼ਾ, ਸ਼ਲਾ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦਾ। ਗ੍ਰਿਤਸਮਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੌਨਕਾ ਸੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਸ਼ਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਘੁਮਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਨਕਾ ਅਤੇ ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਨਾ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜਾਤੀਆਂ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਕਾਸ਼ਾ, ਕਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਦੀਰਘਤਪਾਸ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੀਰਘਤਪਾਸ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਧਰਮ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰਿ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਜੋਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਧਨਵੰਤਰਿ ਦੇਵਤਾ ਇਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ।” ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਇਥੇ ਧਨਵੰਤਰਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਗੱਲ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮंथਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਨਵੰਤਰਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਨ ਸੀ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, ‘ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ ਹੈ,’ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਜਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।” ਅਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦਿਓ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।” ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਯਜਨ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਵੈਦਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਯਜਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਸਮਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।” “ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਨਾਮ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੇ। ਤੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਵੀਂਗਾ। ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਮੰਤਰਾਂ, ਘੀ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਣਗੇ।” “ਤੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਲ-ਜਨਮੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਆਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਜਨਮ ਲੈਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।” ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਦਵਾਪਰ ਆਇਆ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੌਨਹੋਤਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਰਾਜਾ ਦੀਰਘਤਪਾਸ ਨੇ ਵੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਜਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਧਨਵੰਤਰਿ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਡੋਲ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਵੇ।” ਧਨਵੰਤਰਿ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਨਵੰਤਰਿ ਦੇਵਤਾ ਜਨਮਿਆ। ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਨਾਲ; ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਧਨਵੰਤਰਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੇਤੁਮਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਕੇਤੁਮਾਨ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਭੀਮਰਥਾ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਵੋਦਾਸਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਦਾਨਵ, ਕਸ਼ੇਣਕਾ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਸੁੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਨਿਕੁੰਭਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕਿ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਸੁੰਨ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ, ਦਿਵੋਦਾਸਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਅਤੇ ਉਸ ਧਰਮਵਾਨ ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ?” ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸਾ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ, ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ।” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਹਾਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਮੇਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਖੋਟ ਲੱਭਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ।” ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ, ਆਪਣੀ ਨਾਰੀ-ਸਭਾ ਦੇ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ; ਪਰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਹਰਾ ਦੇ ਪਾਸੇ ਚਲੀ ਗਈ।