ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਮਦਗ્નਿ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਹਰ ਵਿਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂਨ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਔਰਵਾ ਅਤੇ ਰੀਚੀਕਾ ਤੋਂ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਵਿਚੋਂ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਜਮਦਗ્નਿ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਸਨ। ਜਮਦਗਨਿ ਦੇ ਮੱਝਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਹਪੁਛਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਰਥਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ। ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ; ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਲੀ ਵਜੋਂ ਬਾਂਧਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੇਵਰਾਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਧੁੱਛੰਦ, ਨਯ, ਕ੍ਰਿਤਦੇਵ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵਾਠਕ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੱਛਪ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕੌਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਅਨੇਕ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਪਾਰਥਿਵ, ਦੇਵਰਾਤ, ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕ੍ਯ, ਸਮਰਸ਼ਣ, ਉਦੁੰਬਰ, ਉਦੁੰਲਾਨ, ਤਾਰਕ ਅਤੇ ਯਮਮੁੰਚਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲੋਹਿਨ੍ਯ, ਰੇਣਵ ਅਤੇ ਕਾਰੀਸ਼ਵ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਭਰਵ, ਪਾਣਿਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਜੋ ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਾਵਤੀ ਤੋਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼, ਸ੍ਯੰਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗਾਲਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਲ, ਯਾਮਦੂਤ, ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨ ਅਤੇ ਬਾਸ਼ਕਲ ਵੀ ਹਨ। ਦਦਾਤੀ, ਬਾਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ; ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ੌਸ਼ਿਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਕੌਸ਼ਿਕ, ਓਸ਼੍ਰੁਮਾ ਅਤੇ ਸੈਧਵਾਯਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਣ੍ਯਸ਼ੀਲ ਪੌਰੋਰਵ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਟਕਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਜਹਨੁ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਲੇਖਿਤ ਹੈ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਸ ਲਕੜ, ਕਿਸ ਧਰਮ, ਕਿਸ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਕਿਹੜੀ ਤਰੀਕੇ, ਕਿਹੜੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ? ਮੈਂ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ? ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੁਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਆਦਮੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਧਰਮ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਮੰਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਦੌਲਤ ਭਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯਜਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਦੇ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੌਲਤ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਐਸੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਹੀਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਯਜਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤਪੱਸਿਆ ਯਜਨ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਐਸੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪੂਰਨਤਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯਤੀ, ਜੋ ਖ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਾ, ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ, ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਕਪੀ। ਪੁਰੁਕੁਤਸ, ਸਤ੍ਯ, ਅਨ੍ਰਹਵ, ਰਿਤੁ, ਆਰਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ, ਅਮੀਢ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਅਨ੍ਯਸਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ। ਕਕਸ਼ੀਵ, ਸ਼ਿਜਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਥੀ; ਰਥੀਤਰਾ, ਰੁੰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿਦਧ ਦੇ ਆਗੂ ਰਾਜੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਯੁ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਸਵਰਭਾਨੁ ਤੋਂ ਪੰਜ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਹੁਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੁਤ੍ਰਧਰਮ; ਧਰਮਵ੍ਰਿਦਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਹੋਤ੍ਰ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸੁਤਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮੀ ਸਨ: ਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਾ, ਇਹ ਦੋ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ। ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੌਨਕ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਰਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੌਨਕ ਅਤੇ ਆਰਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਦੀਰਘਤਪਾਸ ਵੀ ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ। ਦੀਰਘਤਪਾਸ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਪੋਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇਵਤਾ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਉਭਰੇ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਨ ਸੀ, ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ ਹੈਂ,' ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਜਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਅਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਥਾਂ ਦਿਓ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਯਜਨ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।' ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਯਜਨ-ਭਾਗ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ।