ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਗੰਧਰਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਯੁ, ਧੀਮਾਨ, ਅਮਾਵਾਸੁ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ ਅਤੇ ਗਤਾਯੁ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ ਅਤੇ ਗਤਾਯੁ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਅਮਾਵਾਸੁ ਤੋਂ ਭੀਮ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਜਿਤ ਜਨਮੇ। ਉਕਤ ਭੀਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਕਾਂਚਨਪ੍ਰਭਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਾਂਚਨਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਹੋਏ। ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਨੂ ਸੀ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਜਦ ਜਹਨੂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਜਹਨੂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਯਜਨਾ-ਸਥਾਨ ਪੂਰਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਦ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ!" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਰਾਜਰਸ਼ਿ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਹਨੂ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਾਹਨਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ ਦੀ ਪੌਤ੍ਰੀ ਕਾਵੇਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮੀ। ਕਾਵੇਰੀ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਜਕਾ ਹੋਇਆ। ਅਜਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਬਲਾਕਾਸ਼੍ਵ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਗਯਾ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾ ਜਨਮੇ। ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਵੈਦਿਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ: ਕੁਸ਼ਾਸ਼੍ਵ, ਕੁਸ਼ਨਾਭ, ਅਮੂਰਤ, ਅਤੇ ਅਰਸ਼ੋਵਸੁ। ਕੁਸ਼ਸਤੰਭ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਉਹ ਤਪ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਖੁਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਖੁਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਧੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਨਮੇ। ਗਾਧੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੌਰੁਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗਾਧੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰੀ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਧੀ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ ਰੁਚੀਕ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਰੁਚੀਕ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਬਣੇ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਗਾਧੀ ਲਈ ਵੀ ਯਜਨ ਆਹੁਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ੀ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਆਹੁਤੀ ਤੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੇਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਅਜੇਯ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਹੋਏਗਾ।" "ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏਗਾ—ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ, ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰੁਚੀਕ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੀਨ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗਾਧੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰੁਚੀਕ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਏ, ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਝੂਠੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਤੀ ਪਰਾਇਣ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਦੋ ਆਹੁਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ, ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੀ ਆਹੁਤੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਹੁਤੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਭੈੰਕਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰੁਚੀਕ ਨੇ, ਯੋਗਬਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਬਦਲ ਲਈਆਂ ਹਨ; ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੂਰ ਹੋਏਗਾ।" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ, ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਹੋਏਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਉਸ ਵੱਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਛੂਤ ਹੋਣ ਦਿਓ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਜਾਂ ਤੂੰ, ਦੋਵੇਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤਪ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੀਬਰ ਹੋਏਗਾ।" ਫਿਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" "ਹੇ ਪਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਓ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਏਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਿਆ, ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਸਯਮ ਵਿਚ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ—ਜਮਦਗਨਿ, ਜੋ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਦੇ ਕਰਕੇ, ਜਮਦਗਨਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਗਨਿ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਗਾਧੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਜੋ ਧਰਮਣਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਵਗਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਵੇਣੁ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਕਾਮਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੇਣੁਕਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਧਨਵੰਤ ਸੀ। ਕਾਮਲੀ ਅਤੇ ਰੇਣੁ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ, ਜਮਦਗਨਿ, ਜੋ ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਰੁਚੀਕ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।