ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਚੁਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ।” ਇਲਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸਦਾ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂ।” ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ।” ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਭਰ ਕੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਯਜਨ ਕਰੇਗਾ, ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।” ਇਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ; ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅਰਨੀ (ਅੱਗ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਠ) ਬਣਾਓ। ਇਲਾ ਨੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅਰਨੀ ਬਣਾਈ, ਅੱਗ ਜਗਾਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਇਲਾ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੰਧਰਵ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਲਾ ਨੇ ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਲਾ ਰਾਜਾ ਇਤਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗੂ ਚਮਕਦੇ ਸਨ: ਆਯੁ, ਧੀਮਾਨ, ਅਮਾਵਸੁ, ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ, ਅਤੇ ਗਤਾਯੁ। ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ, ਅਤੇ ਗਤਾਯੁ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਅਮਾਵਸੁ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਜਨਮੇ। ਉਜਵਲ ਭੀਮ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਕਾਂਚਨਪ੍ਰਭਾ ਸੀ; ਕਾਂਚਨ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਸੀ। ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਨੂ ਸੀ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉਥੋਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਈ। ਭਵਿੱਖੀ ਕਾਰਨ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ; ਜਦ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਰਦਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਪੂਰਾ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਮਿਲੇ; ਇਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਹਨਵੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਜਹਨੂ ਨੇ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪੋਤੀ ਕਾਵੇਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਗੰਗਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮੀ; ਕਾਵੇਰੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਹਨੂ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜਕਾ ਸੀ। ਅਜਕਾ ਦਾ ਉਜਵਲ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਲਾਕਾਸ਼ਵ ਸੀ; ਗਯਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਰਿਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਗਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਭ ਵੈਦਿਕ ਤੇਜ ਵਾਲੇ: ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵ, ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਅਮੂਰਤ, ਅਤੇ ਅਰਸ਼ੋਵਸੁ। ਕੁਸ਼ਸਤੰਭ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਤਪ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਖੁਦ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਧੀ, ਜੋ ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਨਮਿਆ। ਗਾਧੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੌਰੁਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗਾਧੀ ਜਨਮਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸਤਯਵਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਧੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਰਚੀਕਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ, ਭਾਰਗਵ ਰਿਸ਼ੀ—ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ—ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਗਾਧੀ ਲਈ ਵੀ ਯਜਨ-ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲਾ ਰਚੀਕਾ, ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਭੋਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ।” “ਉਸ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗਾ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜੈ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਹੇ ਉੱਤਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ—ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਚੀਕਾ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਗਾਧੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਰਚੀਕਾ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਆਏ, ਰਾਜਾ, ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ। ਸਤਯਵਤੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਦੋ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਭਾਗ ਦੇ ਅਦਲੇ-ਬਦਲੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸਤਯਵਤੀ ਨੇ, ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ, ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਆਪਣੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸਤਯਵਤੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਸੀ ਪਰ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ। ਰਚੀਕਾ ਨੇ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਯੋਗ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅਦਲੇ-ਬਦਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭਾਗ ਲਿਆ; ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਰਤਬ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੂੜ ਜਨਮੇਗਾ। ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਜਵਲ ਸਤਯਵਤੀ ਨੇ ਮਨ-ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ: “ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਰੂਧ ਹੋਵੇ,” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਤੂੰ, ਇਹ ਚਾਹਿਆ ਸੀ; ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਰਤਬ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਹੋਵੇਗਾ।