ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਲਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਇਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਦੋ ਭੇੜਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਪਰ ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਦਾਸ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਘਣੀ ਚਿੰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਅਖੀਰਕਾਰੀ, ਉਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਲਖਸ਼ ਤੀਰਥ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ, ਜਿਸਦਾ ਮੱਥਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।" ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਗੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ। ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਇੱਥੇ ਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ!" ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਰਮ ਤੇ ਸੁਕੂਨਦਾਇਕ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ।" ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਰਵਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਇਕ ਹੋਰ ਰਾਤ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿ।" ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਚੁਣ ਲੈ ਤੇ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ।" ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸਦਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂ।" ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਲਈ ਇਕ ਪਾਤਰ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।" ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਸ਼ਵਥ (ਪੀਪਲ) ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਅਸ਼ਵਥ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦਾ ਅਰਣ ਬਣਾਉਣ। ਇਲਾ ਨੇ ਅਸ਼ਵਥ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅਰਣ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਜਗਾਈ। ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੰਧਰਵ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਗ ਸੀ, ਪਰ ਇਲਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਇਲਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ—ਆਯੁ, ਧੀਮਾਨ, ਅਮਾਵਾਸੁ, ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ ਅਤੇ ਗਤਾਯੁ, ਜੋ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ ਅਤੇ ਗਤਾਯੁ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਅਮਾਵਾਸੁ ਤੋਂ ਭੀਮ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ। ਭੀਮ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਾਂਚਨਪ੍ਰਭਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਕਾਂਚਨ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਸੀ। ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਨੂ ਸੀ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਉਸਨੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਭਵਿੱਖ ਲਈ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਜਹਨੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਫੌਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ!" ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਹਨਵੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਜਹਨੂ ਨੇ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪੋਤੀ ਕਾਵੇਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਕਾਵੇਰੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਹਨੂ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜਕਾ ਸੀ। ਅਜਕਾ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਲਾਕਾਸ਼ਵ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੈਦਿਕ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ: ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵ, ਕੁਸ਼ਨਾਭ, ਅਮੂਰਤ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ੋਵਸੁ। ਕੁਸ਼ਾਸਤੰਭ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਧੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਨਮਿਆ। ਗਾਧੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੌਰੁਕਤਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਗਾਧੀ ਜਨਮਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਇਕ ਧੰਨ ਧੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਾਧੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਰੁਚੀਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ, ਭਾਰਗਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਗਾਧੀ ਲਈ ਵੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਲਓ, ਹੇ ਧੰਨਵਾਨ।" ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਖਸ਼ਤਰੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜੈਯ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਵਿਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। "ਹੇ ਧੰਨਵਾਨ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ—ਧੀਰਜਵਾਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਲਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।