ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੁੰਦਰਿ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਜਾਗਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੇੜ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਹੰਸ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੰਧਰਵ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੋਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਨੰਗਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨੰਗਾ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਭੇੜ ਲੈ ਲਈ। ਜਦ ਦੂਜੀ ਭੇੜ ਲੈ ਲਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਐਲਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਨੰਗਾ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਉਹ ਭੇੜਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਮੋਹਜਾਲ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਚਾਨਕ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਰਦਾ ਹਟਿਆ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ (ਰਾਣੀ) ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭੇੜਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਥੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਦੋ ਭੇੜਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇधर-ਉਧਰ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਖਿਰਕਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਲੱਖਸ਼ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਪੰਜ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਮੱਥੇ ਵਾਲੀ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, “ਇਸ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਬੰਧ ਸੀ।” ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜ ਜੂੜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਥੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਇੱਥੇ ਆ, ਰਹਿ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ।” ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਕਸ਼ਮ ਬੋਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਐਲਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲੀ ਬਿਤਾਈ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਰਵਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, “ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ।” ਤਦ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਐਲਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਹੈ; ਚੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਹਾਨ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਾਂ।” “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਲਈ ਇਕ ਪਾਤਰ ਭਰ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ।” ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ, “ਇਸ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅਰਣੀ (ਅੱਗ ਘਿਸਣ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ) ਬਣਾਅ।” ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅਰਣੀ ਬਣਾਈ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਗੰਧਰਵ ਉਥੇ ਵੱਸਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਹੀ ਅੱਗ ਸੀ, ਤੇ ਇਲਾ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਲਾ ਰਾਜਾ ਐਸਾ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ। ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਯੁ, ਧੀਮਾਨ, ਅਮਾਵਾਸੁ, ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ ਅਤੇ ਗਤਾਯੁ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ ਅਤੇ ਗਤਾਯੁ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਅਮਾਵਾਸੁ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਨ ਭੀਮ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਕਾਂਚਨਪ੍ਰਭਾ ਹੋਇਆ। ਕਾਂਚਨ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਹੋਇਆ। ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਨੂ ਸੀ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਪਲਾਊ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਰਦ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ!” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਉੱਦਮ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਜਦ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਪੀ ਲਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਹਨਵੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਕਾਵੇਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕਾਵੇਰੀ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜਹਨੂ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਤੋਂ ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜਕਾ ਹੋਇਆ।