ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਜਿਗਿਆਸੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਕੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ? ਇਸ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨੀਚ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਲਾਲਚ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਅਸਰਹੀਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੌਲਤ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਦਾਨ ਜਾਂ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਨ ਕਦੇ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੱਗ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਿਅੰਜਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯੱਗ, ਦਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਤਪੱਸਿਆ, ਯੱਗ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਸੰਨਿਆਸ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਿਆਨ, ਸੰਨਿਆਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਾ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਪੀ, ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਋ਥੁ, ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ, ਅਮੀਢ, ਭਾਗ, ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾ, ਕਕਸ਼ੀਵਤ, ਸ਼ਿਜਯ, ਰਥੀਤਰਾ, ਰੁੰਦਾ, ਵਿ਷్ణੁਵ੍ਰਿਧਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਤਪ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਯੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੋਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰਿ ਸਨ, ਜੋ ਵੈਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ ਚਿੱਤ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਹਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਅਡੋਲ, ਅਨਾਸਕਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੋਮ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ, ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ। ਅਚਾਨਕ, ਉਹ ਜੋਤਿ ਭਰਿਆ ਅੰਕੁਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਉਸ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੰਨ (ਸੋਮ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਥ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਸੋਮ ਡਿੱਗੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੂਤੀ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਭਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਕਈ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਸੋਮ ਦੀ ਸਤੂਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਰਥ ਨਾਲ, ਸੋਮ ਜੀ ਨੇ ਇਕਵੀਂ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਉੱਥੋਂ ਉੱਗੇ ਪੌਦੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਪੌਦੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ। ਤਪ, ਸਤੂਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੋਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੋਮ ਨੇ ਦਸ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਹੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਸੋਨ-ਵਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਦੇਵੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੋਮ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਬੀਜ, ਪੌਦਿਆਂ, ਜਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਕ ਜੋਤ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੱਖਾ ਦੀ ਸੱਤਾਈ ਦੋਤੀਆਂ, ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਵ੍ਰਤਧਾਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਇਹ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਮ ਨੇ ਸੋਮਧਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੌ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਉਦਗਾਤਾ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਸੰਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਅਗਲੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਦੱਸ ਬਣੇ। ਉਥੇ ਸੋਮ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਾਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤਮ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਦੇਵੀਆਂ—ਸਿਨੀ, ਕੁਹੁ, ਵਪੁ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਭਾ, ਵਾਸੁ, ਕੀਰਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮ ਦੇ ਜਨਮ, ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।