ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਰਾਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਧੁਛਛੰਦਾ, ਨਯ, ਕ੍ਰਿਤਦੇਵ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵਾਠਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੱਛਪ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੌਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਰਥਿਵ, ਦੇਵਰਾਤ, ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕਯ, ਸਮਰਸ਼ਣ, ਉਦੁੰਬਰਾ, ਉਦੁੰਬਲਨਾ, ਤਾਰਕ ਅਤੇ ਜੋ ਯਮਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਛੁਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲੋਹਿਨਯ, ਰੇਣਵ ਅਤੇ ਕਰੀਸ਼ਵ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਭ੍ਰਵ, ਪਾਣਿਨ ਅਤੇ ਜੋ ਧਿਆਨ ਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ਼ਲਾਵਤੀ ਤੋਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼, ਸਯੰਕ੍ਰਿਤ, ਗਾਲਵ, ਦੇਵਲ, ਯਮਦੂਤ, ਸ਼ਲੰਕਯਨ ਅਤੇ ਬਸ਼ਕਲ ਜੰਮੇ। ਦਾਦਤੀ, ਬਦਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੌਸ਼ਿਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੌਸ਼ਿਕ, ਓਸ਼੍ਰੁਮਾ, ਅਤੇ ਸੈਦਵਯਾਨਾ—all ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਅਸ਼ਟਕ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਜਹਨੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕਿਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਧਰਮ, ਤਪਸਿਆ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਕਿਸ ਮੱਦਦ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ? ਕੀ ਇਹ ਤਪਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ? ਉਸ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਰ ਅਣਧਰਮੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨੀਚ ਆਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਤਿ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਜਪ-ਤਪ ਕਰਕੇ ਆਖ਼ਰੀ 'ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਾਸਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੋਹ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਰਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਪਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪੈਸਾ ਯਜ੍ਞ ਜਾਂ ਦਾਨ ਵਿਚ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਪਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਨੰਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ ਦਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤਪਸਿਆ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਤਿਆਗ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾ-ਕੁਲ ਤੋਂ ਆਏ ਦੋਜਾ-ਜਨਮ ਲਏ ਤਪਸਵੀ ਹੋਏ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਾ, ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ, ਸੰਕ੍ਰਿਤ, ਕਪੀ, ਪੁਰੁਕੁਤਸ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਰਿਥੁ, ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ, ਅਮੀਢ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯ, ਜੋ ਸਭ ਕਪੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਕਕਸ਼ੀਵਤ, ਸ਼ਿਜਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਰਥੀਤਰਾ, ਰੁੰਡਾ, ਵਿ੍ਣੁਵ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਤਪਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਯੁ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ— ਹੁਣ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੋਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਦਰਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰਿ ਸਨ, ਜੋ ਵੈਵਿਪ੍ਰਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਰਹਿਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਲੀਅੰਸ ਅਦਭੁਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ 'ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ' ਕੀਤੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵ-ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਜਦ ਉਹ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਰਲੋਭ ਰਹੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਦੋਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੰਮਿਆ। ਜਿਸ ਅਤ੍ਰਿ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੋਮਾ ਉੱਤੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਸੋਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੱਸ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ। ਅਚਾਨਕ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਕੁਰ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਤੋਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਉਸ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਸਕੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਰਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਥ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਸੋਮਾ ਡਿੱਗੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨ-ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਸੋਮਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਥ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਚੱਕਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲਾਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਸੋਮਾ ਦੇ ਤੇਜ ਦਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪੌਦਿਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।