ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਵਰਚਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੁਤ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਹੋਇਆ। ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਤੋਂ ਜਯਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਜਯਾ ਤੋਂ ਵਿਜਯਾ। ਵਿਜਯਾ ਤੋਂ ਰਿਤਾ, ਅਤੇ ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਸੁਨਯਾ ਹੋਇਆ। ਸੁਨਯਾ ਤੋਂ ਵੀਤਹਵਯਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਲਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਬਹੁਲਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤੀ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਜਨਕਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੈਥਿਲ ਵੰਸ਼ ਵਰਣਿਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੋਮਾ ਸੰਬੰਧੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ। ਸੋਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਂ ਦੇਵੀਆਂ ਸਿਨੀ, ਕੁਹੂ, ਵਪੁ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਭਾਵਸੁ, ਕੀਰਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਨੇ ਯਜਨ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਾਯੁ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੋਮਾ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ਼ਨਸ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਗੀਰਸ ਤੋਂ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਭਗਵੰਤ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਸਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਯਾਦ ਰਹੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ਼ਨਸ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਤਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਇਹ ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ।” ਤਾਰਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਾਂਗੀ।” ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਇਕ ਕੰਡੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਸੱਚ ਦੱਸ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਾ ਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ?” ਤਾਰਾ ਲੱਜਾ ਕਾਰਨ ਚੁੱਪ ਰਹੀ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਬੋਲੀ ਨਾ ਮਾੜਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਸੀ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸੱਚ ਦੱਸ, ਤਾਰਾ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?” ਤਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੋਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।” ਫਿਰ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁੱਧ ਰੱਖਿਆ। ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਪੁਰੂਰਵਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੋਲ ਤੋਂ ਵੰਞਾ ਹੋਇਆ ਸੋਮਾ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹਾਰ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਚ ਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਮਾ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਇਹ ਸੀ ਸੋਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ। ਕੇਵਲ ਸੋਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ, ਆਰੋਗਤਾ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭੀਮ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜਾ ਕਾਂਚਨਪ੍ਰਭਾ ਸੀ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਾਂਚਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ। ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਤੋਂ ਜਹਨੂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਜਹਨੂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਯਜਨ ਮੰਡਪ ਪੂਰਾ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਭੋਗ, ਹੇ ਗੰਗਾ!” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੇਰਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧੰਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਹਨਵੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪੋਤੀ ਕਾਵੇਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਗੰਗਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਹਨੂ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਤੋਂ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਜਕਾ ਹੋਇਆ। ਅਜਕਾ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਲਾਕਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਗਯਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਵੈਦਿਕ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵ, ਕੁਸ਼ਾਨਭ, ਅਮੂਰਤਤਰਯਸ ਅਤੇ ਵਸੁ। ਕੁਸ਼ਸਤੰਭ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।