ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰਯਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਤਵਕਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਤਿਤਵਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਕੀਰਤੀਰਥ ਸੀ। ਕੀਰਤੀਰਥ ਤੋਂ ਦੇਵਮੀਢ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਦੇਵਮੀਢ ਤੋਂ ਵਿਬੁਧਾ, ਅਤੇ ਵਿਬੁਧਾ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਿ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਧ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਕੀਰਤੀਰਾਜ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰੋਮ ਦਾ ਨਾਮ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਚਲਿਆ। ਮਹਾਰੋਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਵਰਨਰੋਮ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਸਵਰਨਰੋਮ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਹ੍ਰਸਵਰੋਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਹ੍ਰਸਵਰੋਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਰਧਵਜ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਰਧਵਜ ਨੇ ਹੀ ਹਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਮੀਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਿਵਰਤਾ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਥੇ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਮਸ਼ਪਾਯਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਕਿਵੇਂ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਜੋਤਣ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ? ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਖੇਤ ਕਿਉਂ ਜੋਤਾ ਸੀ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ, “ਜਦੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਲਈ ਯੋਗ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਯਜ੍ਯ-ਭੂਮੀ ਜੋਤੀ, ਉਥੇ ਹੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।” ਸੀਰਧਵਜ ਤੋਂ ਭਾਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਥਿਲਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਭਾਨੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੰਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਊਰਜਵਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਊਰਜਵਹਾ ਤੋਂ ਸੁਤਦ੍ਵਾਜ, ਫਿਰ ਸ਼ਕੁਨੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਗਤ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਵਰਚਾ ਹੋਏ। ਸੁਵਰਚਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਫਿਰ ਜਯਾ, ਅਤੇ ਜਯਾ ਤੋਂ ਵਿਜਯਾ ਹੋਏ। ਵਿਜਯਾ ਤੋਂ ਰਿਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਨਯਾ, ਫਿਰ ਵੀਤਹਵਯਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤਿ ਹੋਏ। ਧ੍ਰਿਤਿ ਤੋਂ ਬਹੁਲਾਸ਼ਵ, ਉਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਿ ਜੰਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਜਨਕਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਥਿਲ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਸੰਬੰਧੀ ਕਥਾ। ਸੋਮ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਰਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਸਦੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਸੋਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਂ ਦੇਵੀਆਂ ਸਿਨੀ, ਕੁਹੁ, ਵਪੁ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਭਾਵਸੁ, ਕੀਰਤੀ, ਧ੍ਰਿਤਿ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਨ। ਯਜ੍ਯ-ਸਨਾਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸੋਮ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ) ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗੀਰਸ ਤੋਂ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਿਵ (ਰੁਦ੍ਰ) ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਅਸਤਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਇਆ। ਤਿੰਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ, ਜੋ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਏ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ਼ਨਸ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਤਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਇਹ ਗਰਭ ਨਾ ਛੱਡੀਂ।” ਤਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬੱਚਾ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।” ਪਰ ਉਸਨੇ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ Reed (ਇਕ ਕੰਡੇ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤੇ, ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮ ਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ?” ਤਾਰਾ ਲਜਾ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਬੱਚਾ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?” ਤਾਰਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ।” ਫਿਰ ਸੋਮ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁੱਧ ਰੱਖਿਆ। ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁਰੂਰਵਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਛੇ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤ੍ਰੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਰਾਜ-ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਇਹ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੋਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ। ਸੋਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ, ਆਰੋਗ੍ਯ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭੀਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਾ ਕੰਚਨਪ੍ਰਭ ਸੀ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੰਚਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ, ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਕਥਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਾਯੂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੋਈ।