ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਸੰਤੋ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਥਾ ਜੋ ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਮਘਵਾਨ, ਸਿੰਗਧਾਰੀ, ਵੱਜਰਧਾਰੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਸੌ-ਸੌ ਯਗ ਕਰੇ ਹਨ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਿਰਬਲ, ਧਰਮ ਆਦਿ ਕਾਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਧੀਨ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਿਛਲੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੇਜ, ਤਪ, ਬੁੱਧੀ, ਬਲ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਦਵਿਜ) ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲਾ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਭੂਲੋਕ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਭੁਵਹ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ 'ਭੂਃ' ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਭੂਲੋਕ, ਯਾਨੀ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇਸ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ 'ਭਵਤ' ਸ਼ਬਦ ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭੂਲੋਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਲੋਕ ਦਵਿਜਾਂ ਦੁਆਰਾ 'ਭੂਃ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ 'ਭਵਤ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ। 'ਭਵਤ' ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। 'ਭਵਨਾ' ਤੋਂ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਭੁਵਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਭੁਵਰਲੋਕ ਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤੀਜਾ ਸ਼ਬਦ 'ਭਵਯ' ਉਚਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਵਯ ਸੰਸਾਰ ਜਨਮਿਆ। 'ਭਵਯ' ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਭਵਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਲੋਕ ਨੂੰ 'ਸਵਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵਯ ਸੰਸਾਰ ਬਣਿਆ। 'ਭੂ' ਧਾਤੂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਭੂਃ, ਆਕਾਸ਼ ਭੁਵਹ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਭਵਯ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰਣ) ਉਪਜੇ। 'ਨਾਥ' ਧਾਤੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਤੂਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦਾ ਅਰਥ 'ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਦਵਿਜ ਇੰਦ੍ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਯਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਦਾਨਵ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰ ਅਧਿਆਪਕ, ਪ੍ਰਭੂ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਾ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਇਥੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਨ: ਗਾਧਿਜ, ਗਿਆਨੀ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਭਾਰਗਵ ਜਮਦਗਨੀ, ਊਰੁਪੁਤ੍ਰ ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹਨ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਦਵਾਜ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ; ਔਤੱਥਯ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗੌਤਮ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਵਾਂਗ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ। ਸਵਯੰਭੂਵ, ਆਦਰਨੀਯ ਅਤ੍ਰਿ, ਪੰਜਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਕਾ; ਛੇਵਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਮਾਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਵਤਸਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ—ਇਹ ਸੱਤ ਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਨਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਰੀਸ਼ਯੰਤ, ਨਭ, ਉੱਡਿਸ਼ਟ, ਕਰੂਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰ, ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਵਸੁਮਾਨ—ਇਹ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਅੰਤਰਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਜਦੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੂਤ ਨੇ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਸੁਣਾਇਆ, ਤਦ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਤੁਸੀਂ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਉਪੋਦਵਾਤ ਸਮੇਤ, ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸੂਤ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਤੀਜਾ ਭਾਗ, ਉਸਦੇ ਉਪੋਦਵਾਤ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਗਤ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।" "ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਵਰਤਮਾਨ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਕੱਤਰ ਸਤਰ (੭੧) ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ, ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਭੂਤਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ।" "ਮਨੁ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਵਿਸਥਾਰਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ। ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਆਰੰਭ ਹੋਈਆਂ, ਸਵਯੰਭੂਵ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੱਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ, ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ।" "ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ, ਸੱਤ ਮਨੋਜਾਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਯੰਭੂਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜਨਮੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਚਲਾਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।" "ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਗਈ।" ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਅਟਲ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ, ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।