ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੁਦਾਸ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੌਦਾਸ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਇਹੀ ਸੌਦਾਸ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਸਹਾ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਜੋਤਿਸਵੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਅਸ਼ਮਕ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਸ਼ਮਕ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਰਕਾਮਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਉਰਕਾਮਾ ਤੋਂ ਮੂਲਕਾ। ਮੂਲਕਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ। ਮੂਲਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਆਂਵਾਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਰਥਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਤਰਥਾ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵੈਡਿਵਿਡਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਵੈਡਿਵਿਡਾ ਮਹਾਨ, ਯੋਗਯ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼੍ਵਮਹਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਵਿਸ਼੍ਵਮਹਤ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਖਟਵਾਂਗਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਲੀਪਾ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਿਲੀਪਾ ਤੋਂ ਦੀਰਘਬਾਹੁ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਰਘੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜਾ ਤੇ ਅਜਾ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਏ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਭਰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਮਾਧਵ ਤੇ ਲਵਣ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਸੁਬਾਹੁ ਤੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਚੰਦਰਕੇਤੁ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਨਗਰੀ ਅੰਗਦੀ, ਕਾਰਪਥ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਚੰਦਰਕੇਤੁ ਦੀ ਨਗਰੀ ਚੰਦਰਵਕਤਾ, ਮੱਲਿਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਸੀ। ਭਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਕਸ਼ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ, ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਤਕਸ਼ ਦੀ ਨਗਰੀ ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਤੀ ਵੀ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਇਥੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪੰਡਤ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਸ਼ਾਮਲਾ, ਨੌਜਵਾਨ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਘੱਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਜੋ ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਮੋਢੇ, ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਈ—"ਦੇ ਦਿਉ, ਭੋਗ ਲਓ"—ਇਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਸੀ। ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪਾਪੀ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਖਰਕਾਰੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਤੇ ਲਵ ਹੋਏ। ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੋਸਲਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਨਗਰੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵਸਾਈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਸਲਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਵ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤਿ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ—ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤਿਥਿ ਸੀ, ਜੋ ਬੜਾ ਆਦਰਨੀਅਤਿ ਮਹਿਮਾਨ ਸੀ। ਅਤਿਥਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਨਿਸ਼ਾਧ ਤੋਂ ਨਲ, ਨਲ ਤੋਂ ਨਭ, ਨਭ ਤੋਂ ਪੁੰਡਰੀਕ, ਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਤੋਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮਧਨਵਨ ਹੋਏ। ਕ੍ਸ਼ੇਮਧਨਵਨ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇਵਨਿਕਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਹਿਨਾਗੁ ਹੋਇਆ। ਅਹਿਨਾਗੁ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਿਯਾਤ੍ਰਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਦਲਾ, ਤੇ ਦਲੇ ਤੋਂ ਬਲਾ। ਬਲਾ ਤੋਂ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਔਂਕੋ, ਔਂਕੋ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਨਾਭ, ਤੇ ਵਜ੍ਰਨਾਭ ਤੋਂ ਸ਼ੰਖਨਾ। ਸ਼ੰਖਨਾ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਧਿਉਸ਼ਿਤਾਸ਼ਾ, ਧਿਉਸ਼ਿਤਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸਹਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸਹਾ ਤੋਂ ਕੋਸਲ ਦੇ ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ ਹੋਏ। ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੌਤਰੇ ਜੈਮਿਨੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ, ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਸ਼੍ਯ, ਪੁਸ਼੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵਸੰਧਿ, ਧ੍ਰੁਵਸੰਧਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਵਰਣ ਹੋਇਆ। ਅਗਨੀਵਰਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸੀਘ੍ਰ। ਸੀਘ੍ਰ ਤੋਂ ਮਨੁ ਹੋਇਆ। ਮਨੁ ਨੇ ਯੋਗ ਅਪਣਾਇਆ ਤੇ ਕਲਾਪਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਉਨਿਸਵੀਂ ਮਨੁਵੰਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖੁਦ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪਾਂ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਬਣਿਆ। ਮਨੁ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਪ੍ਰਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਤੋਂ ਸੁਸੰਧਿ, ਸੁਸੰਧਿ ਤੋਂ ਅਮਰਸ਼, ਤੇ ਅਮਰਸ਼ ਤੋਂ ਸਾਹਸਵਾਨ ਹੋਏ। ਸਾਹਸਵਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਬਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਦਿਤ੍ਯ ਵਿਵਸਵਤ ਦੀ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।