ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਰਵਜ ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਜਨਮਿਆ—ਭਗੀਰਥ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ। ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੁਆਰਾ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਇਆ; ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਲਿਆਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਗੰਗਾ ਨੂੰ “ਭਾਗੀਰਥੀ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਗੀਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਨਾਭਾਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਨਾਭਾਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਜਨਮਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨਾਭਾਗਾ ਅਤੇ ਅੰਬਰੀਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਯੁਤਾਯੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਰਿਤੁਪਰਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਰਿਤੁਪਰਣ ਨਲਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਇਲਾਹੀ ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ; ਦੋ ਨਲ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਪੁਰਾਣਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਲ ਵੀਰਸੇਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁਖਿਆ। ਰਿਤੁਪਰਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਾਸਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਸੁਦਾਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੌਦਾਸਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਸਹਾ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਮਕਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੀ ਲਈ। ਅਸ਼ਮਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਰਕਾਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੂਲਕਾ ਸੀ। ਮੂਲਕਾ ਦੀ ਕਥਾ ਇਥੇ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਮੂਲਕਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ, ਮਹਿਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ। ਮੂਲਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਰਥਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਵੈਡਿਵਿਡਾ ਜਨਮਿਆ। ਵੈਡਿਵਿਡਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਫਲ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਮਹਤ, ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਮਹਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਟਵਾਂਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕਤ੍ਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀਰਘਬਾਹੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁ ਜਨਮਿਆ। ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਗੌਰਵ ਸੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਭਰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਮਾਧਵ ਅਤੇ ਲਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੁਬਾਹੁ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨਾ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਸੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਚੰਦਰਕੇਤੁ ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇੜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਗਦੀ, ਕਾਰਪਥਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਚੰਦਰਕੇਤੁ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਦ੍ਰਵਕਤਾ, ਮੱਲਾਂ ਦੀ ਵਿਖਿਆਤ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਭਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਕਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਗੰਧਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਤਕਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਤੀ, ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇਥੇ, ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਦਾ ਰੰਗ ਸਿਆਹ, ਨੌਜਵਾਨ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਘੱਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਜੋ ਗੁਟਣਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਮੋਢੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਰਿਗ, ਸਮ, ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ ‘ਦੇਵੋ, ਭੋਗੋ’ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਖੀ ਸੀ; ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੌਲਸਤਯ (ਰਾਵਣ) ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਇਛਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ, ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਵਾ ਜਨਮਿਆ। ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਰਾਜ ਕੋਸਲਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਰ ਕੋਸਲਾ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਲਵਾ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ; ਸ਼੍ਰਾਵਸਤਿ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਲਵਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤਿਥਿ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ; ਅਤਿਥਿ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਨੀਸ਼ਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਨੀਸ਼ਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਲਾ ਸੀ, ਨਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਭਾ, ਨਭਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁੰਡਰੀਕ, ਅਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਤੋਂ ਖੇਮਧਨਵਨ। ਖੇਮਧਨਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਦੇਵਨਿਕਾ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਹਿਨਾਗੁ ਸੀ। ਅਹਿਨਾਗੁ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੀਯਾਤ੍ਰਾ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਲਾ, ਅਤੇ ਦਲਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਬਲਾ ਜਨਮਿਆ। ਬਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਵਾਨ ਔਂਕੋ ਸੀ; ਔਂਕੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜ੍ਰਨਾਭਾ, ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਨਾਭਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਛਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।