ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਪੂਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਪਹਲਵ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪਾਸ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਆ ਗਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਵਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਯਵਨ ਤੇ ਕਾਂਬੋਜਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖਣ, ਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਢੀਆਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਕ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਹਲਵ, ਪਾਰਦ, ਕੇਲਿਸਪਰਸ਼, ਮਾਹਿਸ਼ਿਕ, ਦਾਰਵ, ਚੋਲ ਅਤੇ ਖਸ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਖਸ਼ਤਰੀਯ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਗਰ ਨੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਸਗਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਜੇਤੂ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਲਈ ਘੋੜਾ ਛੱਡਿਆ। ਜਦ ਘੋੜਾ ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਹਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਕਪਿਲ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤੀ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਸਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ, ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਬਚੇ। ਉਹ ਚਾਰ ਸਨ: ਬਰਹਿਕੇਤੁ, ਸਕੇਤੁ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ: ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਪੰਚਵਨ। ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਮੁਲ ਨਾਇਕ ਬਣੇ। ਮਹਾਨ ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲੇਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, 'ਸਾਗਰ' ਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤੇ। ਪਰ, ਉਹ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ ਸਨ, ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਦੇ ਇਹ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ?" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸਗਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈਆਂ। ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ। ਉਰਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿਤਾ: ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੇਗਾ; ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ। ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਹੋਵੇ; ਸੁਪਰਨਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣ ਲਏ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਅਸਮੰਜਾ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਕਕੁਤ੍ਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ। ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਘੜੇ ਵਰਗਾ ਗਰਭ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਿਉਂ ਵਾਲੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਦਾਈ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਸਗਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਅਸਮੰਜਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋਇਆ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਿਲੀਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ਗਾਮੀ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲਿਆਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜੰਮੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ 'ਭਾਗੀਰਥੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਗੀਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਨਾਭਾਗ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ। ਨਾਭਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਨਾਭਾਗ ਅਤੇ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਯੁਤਾਯੁ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਰਿਤੁਪਰਨ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਰਿਤੁਪਰਨ, ਜੋ ਨਲ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਦਿਵਿਆ ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਨਲ, ਜੋ ਵਚਨਬੱਧ ਸਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਲ ਵੀਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ; ਰਿਤੁਪਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਤਪ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਾ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।