ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਰਤਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਦੇ ਰਾਜਾ ਬਾਹੂ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਹੇਹੇ, ਤਾਲ-ਜੰਗ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਛੀਨ ਲਈ। ਯਵਨ, ਪਾਰਦ, ਕਾਂਬੋਜ ਅਤੇ ਪਹਲਵ ਵੀ, ਇਹ ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ ਹੇਹੇ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਏ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਲੈ ਗਏ। ਬਾਹੂ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪੂਰਕ ਤਪ ਕਰਣ ਲਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਚਲਿਆ, ਪਰ ਬੁਜ਼ੁਰਗੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ, ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਰਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਰਵਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ, ਉਸ ਪਤਨੀ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਗਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਰਵਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿਖਾਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਮਦਗਨਯਾ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਨਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ। ਉਸ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਗਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੇਹੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਸਾਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਮੰਨ ਕੇ, ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਿਰ ਮੂੰਡ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਯਵਨ ਅਤੇ ਕਾਂਬੋਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪੂਰੇ ਮੂੰਡ ਦਿੱਤੇ। ਪਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਡ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਅਤੇ ਰਿਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਹਲਵ, ਪਾਰਦ, ਕੇਲਿਸਪਰਸ਼, ਮਾਹਿਸ਼ਿਕ, ਦਾਰਵ, ਚੋਲ ਅਤੇ ਖਸ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਸਮੂਹ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਗਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਲਈ ਘੋੜਾ ਛੱਡਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਘੋੜਾ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਘੋੜਾ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ—ਹਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਕਪਿਲ, ਹੰਸ, ਨਾਰਾਯਣ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਿਲੀ; ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਗਏ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਬਚੇ। ਬਰਹਿਕੇਤੁ, ਸਕੇਤੁ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ—ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਪੰਚਵਨ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੁਲ ਨਾਏਕ ਬਣੇ। ਧਨਵੰਤ ਹਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: ਅਟੱਲ ਵੰਸ਼, ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਾਗਰ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਸੜ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਰਾਯਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲਏ? ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈਆਂ। ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ। ਉਰਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਵੇਗੀ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਵੇਗੀ। ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲੜੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਚੁਣਿਆ। ਸੁਪਰਨ ਦੀ ਭੈਣ, ਸਮਾਤੀ, ਨੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪਾਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਮੰਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ। ਸਮਾਤੀ ਨੇ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਘੜਾ-ਆਕਾਰੀ ਸੀ; ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕਲੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਜਣੇ ਗਰਭ ਘੜਿਆਂ ਵਿਚ ਘੀ ਭਰ ਕੇ ਰੱਖੇ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਦਾਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਉਠੇ, ਸਾਗਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਸਾਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਸਮੰਜਾ, ਯਜਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਹੋਇਆ।