ਚੰਨ ਦੀ ਠੰਢੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਤ੍ਯਰਤਾ, ਜੋ ਕੇਕਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਮਹਾਨ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਰੀਤ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੰਚੂ ਹਾਰਿਤਾ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਚੰਚੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਸੁਦੇਵ। ਵਿਜਯ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧਾ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੁਰੂਕਾ, ਜੋ ਚੰਚੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਰੁਰੂਕਾ ਤੋਂ ਹ੍ਰਿਤਕਾ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਬਾਹੂ ਦਾ ਰਾਜ, ਹਹਿਹਯ, ਤਾਲ-ਜੰਘ, ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਨੇ ਛੀਨ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਹੂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ, ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਬਾਹੂ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਨਿਕਲੇ, ਪਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ-ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਔਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਔਰਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਹਿਰ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਸਾਗਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਔਰਵ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿਖਾਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰ ਵੀ ਦਿਤਾ। ਜਾਮਦਗਨ੍ਯਾ (ਭਾਰਗਵ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਅਸਤਰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੁਰ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ, ਸਾਗਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਹਿਹਯ ਅਤੇ ਤਾਲ-ਜੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਗਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾ ਦਿੱਤੇ, ਯਵਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਬੋਜਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾ ਦਿੱਤੇ। ਪਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਡ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪਾਠ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਯੋਧਾ ਵੰਸ਼ਾਂ—ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਹਲਵ, ਪਾਰਦ, ਕੇਲਿਸਪਰਸ਼, ਮਾਹਿਸ਼ਿਕ, ਦਾਰਵ, ਚੋਲ ਅਤੇ ਖਸ—ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਗਰ ਨੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਗਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਲਈ ਘੋੜਾ ਛੱਡਿਆ। ਜਦ ਘੋੜਾ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ, ਹਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ—ਕਪਿਲ, ਹੰਸ, ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਗਏ, ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਬਚੇ। ਉਹ ਸਨ—ਬਰਹਿਕੇਤੁ, ਸਕੇਤੁ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਸੂਰ ਅਤੇ ਪੰਚਵਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: ਅਟੁੱਟ ਵੰਸ਼, ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਵਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ "ਸਾਗਰ" ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ-ਫਿਰ ਕੇ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੜ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਇਹੀ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਤਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ? ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜੀ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਇਹ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵੀਰ ਜਨਮ ਲਏ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈਆਂ। ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਸੀ...