ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਤਯਵ੍ਰਤ, ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨਾਲ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਰੋਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਸੱਤਵੇਂ ਪੈਰ ’ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਤਵੇਂ ਪੈਰ ’ਤੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਲਈ ਰੋਸ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲਿਆ, ਪਰ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਪਾਂਸ਼ੂ ਵਰਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਜੋ ਵੀ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਉਹ ਦীক্ষਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਦਿਆਂਗਾ।" ਪਰ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦীক্ষਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੋਲ ਮਾਸ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਭੁੱਖ, ਥਕਾਵਟ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਡਾਕੂਆਂ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਵ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਖੁਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਇਆ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕ੍ਰੂਰ, ਕ੍ਰੂਰ, ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤਿੰਨ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੂਏਂ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ।" ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਨਾ ਕੀਤਾ ਮਾਸ ਖਾਇਆ, ਤੇਰੀ ਤਿੰਨ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਸੂਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ" ਆਖਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਚਾਰਯਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਦੀ ਸੁੱਕਾੜ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਯਜਨਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਅਸ਼ਚਰਜਕ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਬਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸਤਯਰਤਾ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਕੇਕਯ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ। ਇਹੀ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਚਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਾਬਲੀ ਰੋਹਿਤ। ਰੋਹਿਤ ਤੋਂ ਹਰੀਤ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਚੁ ਹਾਰੀਤ ਹੋਇਆ। ਚੰਚੁ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਵਿਜਯ ਤੇ ਸੁਦੇਵ। ਵਿਜਯ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਇਸੀ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਰੁਰੂਕ, ਚੰਚੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਰੁਰੂਕ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹ੍ਰਿਤਕ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਬਾਹੂ ਨੂੰ ਹੈਹੈ, ਤਾਲ-ਜੰਘ, ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਮਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਹੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਗਰ, ਜਦ ਜਨਮਿਆ, ਤਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰਵਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਗਵ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਾਲ-ਜੰਘ ਅਤੇ ਹੈਹੈ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਉਂ ਹੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ ਆਦਿਕ ਮਹਾਬਲੀ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ?” ਸੂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇਕ ਵਾਰ, ਬਾਹੂ ਦਾ ਰਾਜ, ਹੈਹੈ, ਤਾਲ-ਜੰਘ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਛੀਨ ਲਿਆ। ਯਵਨ, ਪਾਰਦ, ਕਾਮਬੋਜ ਅਤੇ ਪਹਲਵ ਵੀ, ਇਹ ਪੰਜ ਜਥੇ, ਹੈਹੈ ਲਈ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞ ਕੇ, ਬਾਹੂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਨਿਕਲਿਆ, ਪਰ ਉਮਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਪਿੱਛੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ-ਪਤਨੀ ਨੇ, ਅਣਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਔਰਵਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਸਮੇਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ 'ਸਗਰ' ਜਨਮਿਆ। ਔਰਵਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾਏ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਅਸਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਤਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ। ਉਸ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈਹੈ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।