ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਅਧਰਮ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸੁੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਵਿਚ ਰੱਸੀ ਪਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵੇਚਣ ਲਈ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਇਕ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਨਿਯਮਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਚਲਾਈ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਲ ਵਿਚ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਾਲਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਵਿਰਤਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ, ਭਗਤੀ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—ਹਿਰਣ, ਸੂਰ, ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਪਕਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਪਾਂਸ਼ੁ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਮਹਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਵੱਧ ਗੁੱਸਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਰੋਈ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕੱਲ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਤਵੇਂ ਕਦਮ ਤੇ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਤਵੇਂ ਕਦਮ ਤੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਲਈ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਣਯੋਗ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਪਾਂਸ਼ੁ ਵਰਤ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜ ਤੋਂ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ, ਉਹ ਦੀਖਿਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਾਣਯੋਗ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਿਆਂਗਾ।" ਪਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਮਹਾਨਾਤਮਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਕੋਲ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਹ ਗਾਂ ਵੇਖੀ ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ, ਭੁਲੇਖੇ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਵਧੀਆ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਡਾਕੂਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਖੁਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਧਾ। ਜਦ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕ੍ਰੂਰ, ਕ੍ਰੂਰ! ਜੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤਿੰਨ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਪਾਪ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਚੰਭਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ। ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੀ, ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਤ੍ਯਰਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਕੇਕਯ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜੰਮੀ ਸੀ, ਨੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਾਬਲੀ ਰੋਹਿਤ; ਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਹਰੀਤ, ਅਤੇ ਚੰਚੁ ਹਾਰੀਤ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ। ਚੰਚੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਸੁਦੇਵ ਹੋਏ; ਵਿਜਯ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧਾ ਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਮ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਰੁਰੂਕ, ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ; ਰੁਰੂਕ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹ੍ਰਿਤਕਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹੂ ਜੰਮਿਆ। ਇਹ ਰਾਜਾ, ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਹੈਹਯ, ਤਾਲ-ਜੰਘ, ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਵਲੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਹੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਗਰ, ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਹਿਰ ਸਮੇਤ ਜੰਮਿਆ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰਵਾ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਤਾਲ-ਜੰਘ ਤੇ ਹੈਹਯਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਅਟੱਲ ਨੇ ਸ਼ਕ ਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।