ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੰਭੂਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨਰਣਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਨਰਣਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਰੀਅਸ਼ਵ ਜੰਮਿਆ। ਹਰੀਅਸ਼ਵ ਤੋਂ, ਦਰਸ਼ਦਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਸੁਮਤ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਵਸੁਮਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਹੋਇਆ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰੈਧਨਵਨ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ, ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹੰਢਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿ਷्णੁਵ੍ਰਿਦ੍ਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿ਷्णੁ ਵਲੋਂ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਅੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਛਾ, ਤਾਕਤ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪਰ, ਜਦ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਚਲੇ ਜਾ!" ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?" ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਚੰਡਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ।" ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਹੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕਲੰਕਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।" ਐਸਾ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਮਾਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਸਤਯਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਚੰਡਾਲਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਅਧਰਮ ਕਰਕੇ, ਸੁੱਕਾ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਪਾ ਕੇ, ਜੀਵਨ-ਜੀਕਾ ਵਾਸਤੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵੇਚਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ। ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਾਲਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬੜਾ ਤਪਸਵੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਉਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ, ਭਗਤੀ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—ਹਿਰਣ, ਸੂਰ, ਭੈਂਸ ਆਦਿ—ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਪਕਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਪਾਂਸ਼ੁ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਅਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਅਤੇ ਮਹਲ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਤਯਵ੍ਰਤ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਵਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗੁੱਸਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਰੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਸੱਤਵੇਂ ਕਦਮ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਇਹ ਰਸਮ ਸੱਤਵੇਂ ਕਦਮ ਤੇ ਨਿਭਾਈ। ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਵਲੋਂ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਪਾਂਸ਼ੁ ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜ ਤੋਂ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੇ ਲਈ, ਤਦ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਵਰਸਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਇਹ ਦীক্ষਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਤਿਲਕ ਦਿਆਂਗਾ।" ਪਰ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਭੋਗੀ, ਜਦਕਿ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਕੋਲ ਮਾਸ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਹ ਗਾਊ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ, ਮੋਹ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਗਾਊ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਆਪ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਉਹਨੇ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਿਰਦਈ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੂਏ ਚੁਭਣ।" ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪਾਪ ਹਨ: ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਚਾਰ੍ਯ ਦੀ ਗਾਊ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਵਿਧਿ ਮਾਸ ਖਾਣਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸੂਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਆਖਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਚਾਰ੍ਯ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਅਕਾਲ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਵਾਇਆ, ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕਉਸ਼ਿਕ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।