ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉਠਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗੁੰਜ, ਸੁਣੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬਚ ਗਏ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧੁੰਦੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਚਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤੰਕਾ ਦੇ ਅਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉੱਤੰਕਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਸੀਮ ਧਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਜੈਯਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਦਾ ਆਨੰਦ, ਸਦੀਵੀ ਸਵਰਗ ਵਾਸ ਅਤੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬਚੇ: ਵੱਡਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ, ਤੇ ਛੋਟੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾਸ਼ਵ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁੰਦੁਮਾਰੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ, ਤੇ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੁੰਭ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਨਿਕੁੰਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਘਤਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ; ਸੰਘਤਾਸ਼ਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਯਾਸ਼ਵ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੇਮਵਤੀ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਜਨਾਨਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਸੀ। ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੌਰੀ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਸੀ। ਪਰ, ਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਗੌਰੀ ਨਦੀ ਬਾਹੁਦਾ ਬਣ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੌਰਿਕਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਇਥੇ ਦੋ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਸ਼-ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯਜਮਾਨ ਸੀ; ਤੇ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚੈਤਰਰਥੀ, ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਉਹ ਗੁਣਵਤੀ ਬਿੰਦੁਮਤੀ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ: ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ, ਅੰਬਰੀਸ਼ਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਚੁਕੁੰਦ। ਅੰਬਰੀਸ਼ਾ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਹੋਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਸੀ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਹਾਰਿਤਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਪਣਾਏ ਹਨ। ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤ੍ਰਸਦਦਸਯੂ ਸੀ, ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜੰਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਭੂਤ ਸੀ। ਸੰਭੂਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨਰਣਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਕਦੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਨਰਣਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਵ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ; ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਤੋਂ, ਦਰਸ਼ਦਵਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਾ ਵਸੁਮਤ ਜੰਮਿਆ। ਵਸੁਮਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਸੀ; ਤੇ ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਮਾਹਰ ਟ੍ਰੈਧਨਵਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਰਭਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਭਗਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤੋਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਵਧਾਇਆ; ਇਹ ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਪਣਾਏ ਹਨ। ਇੱਛਾ, ਸ਼ਕਤੀ, ਮੋਹ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੰਮ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, "ਚਲੇ ਜਾ!" ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?" ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚੁੱਟਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ!" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦਾਗ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ; ਸਤਯਵ੍ਰਤ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਅਟੱਲ, ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਟਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੰਗਲ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੀਂਹ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ, ਅਧਰਮ ਕਰਕੇ, ਸੁਕਾ ਪਿਆ। ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮੱਧਮ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਵਿਚ ਰੱਸਾ ਪਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਵੇਚਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਵਿਚ ਰੱਸਾ ਪਾ ਕੇ ਵੇਚਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ, ਨਿਯਮਤ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ। ਸਤਯਵ੍ਰਤ, ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਗਾਲਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਗਲ ਵਿਚ ਬੰਨਿਆ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ; ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਵਚਨ, ਭਗਤੀ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਗਿਆ ਨਾਲ, ਸਤਯਵ੍ਰਤ, ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇੜੇ, ਉਹ ਹਿਰਨ, ਸੂਰ, ਭੈਂਸ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਪਕਾਉਂਦਾ। ਉਪਾਂਸ਼ੁ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਸਦਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ, ਰਾਜ ਤੇ ਮਹਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ।