ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇਕ ਸਮਤਲ ਰੇਤਲਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਰੇਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰੇਤ ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਮਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੁੰਧੁ ਹੈ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੰਗਲ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਸਾਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੇਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੱਦਲ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਹਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਰੋਕ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਤ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਸੀ ਕਿ ਧੁੰਧੁ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵੇ, ਇੱਥੇ ਉਹ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੜ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਨੀ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਦ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਰੋਕੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਉਤਤੰਕ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਧੁੰਧੁ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਇਕੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਤਤੰਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਤਤੰਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸੁਆਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਧੁਨੀ ਹੋਈ: "ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜਾ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੇਤ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਤਤੰਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰੇਤ ਨੂੰ ਖੋਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਧੁੰਧੁ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਲਟਾਉਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਧੁੰਧੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਧੁੰਧੁ ਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾ-ਦੇਹੀ ਪਾਣੀ-ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਤੰਕ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ—ਅਖੂਟ ਧਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜੇਤਾ ਹੋਣਾ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸਵਰਗ-ਵਾਸ। ਜਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਥਾਂ ਮਿਲੀ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਚ ਗਏ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਤੇ ਕਪਿਲਾਸ਼ਵ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਧੁੰਧੁਮਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਯਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੁੰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੁੱਧ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਨਿਕੁੰਭਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਯਾਸ਼ਵ ਹੋਏ। ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੇਮਵਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਸੀ। ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਜੋਤਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੌਰੀ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਸੀ। ਪਰ, ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਾਹੁਦਾ ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੌਰਿਕਾ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਥੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ: ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੱਡੇ ਯਜਮਾਨ ਸੀ; ਮਾਂਧਾਤਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚੈਤਰਰਥੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਬਿੰਦੁਮਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ: ਪੁਰੁਕੁਤਸ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਚੁਕੁੰਦ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਸੀ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਾਰਿਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤ੍ਰਸਦਸਯੂ ਸੀ, ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜੰਮਿਆ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਭੂਤ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।