ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਆਦਿਬਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਕੁਤਸਥਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੁਰੋਮ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥਾ ਕਿਹਾ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਦਸਵ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਂਧ੍ਰ ਨਾਮਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਂਧ੍ਰ ਤੋਂ ਯਵਨ, ਅਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਾ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਕ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਧੁੰਧੂ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ "ਧੁੰਧੂਮਾਰ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਾਰਜ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਲਈ, ਉਚਿਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਹਾਜ्ञਾਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਧੁੰਧੂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਧੁੰਧੂਮਾਰ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਥਾ ਆਰੰਭੀ: "ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਦੇ ਇਕਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਹਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਜੈਯ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ; ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਰੇਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਅਜੈਯ ਜੀਵ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।' 'ਉਹ ਧੁੰਧੂ ਹੈ, ਮਨੂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਧੂੜ ਦਾ ਬੱਦਲ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਹਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।' 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਰੋਕੋ। ਤੇਰਾ ਬਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿੱਤ ਸਕੇਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੈਤ ਮਾਰੇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵੱਡੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ, ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਦਾ ਬਲ ਇੰਨਾ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਥਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' ਉਤਤੰਕ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਉਤਤੰਕ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਧੁੰਧੂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਆਪ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਆਪਣੇ ਇਕਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਤਤੰਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਤਤੰਕ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਤੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ ਹੋਈ, 'ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜਾ ਧੁੰਧੂਮਾਰ ਕਹਲਾਵੇਗਾ।' ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੇਤ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਤਤੰਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਧੁੰਧੂ ਲੁਕਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਲਟਣ ਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਉੱਚਣ ਵਾਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਪਰ, ਧੁੰਧੂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਾੜੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧੁੰਧੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਲਟਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਕਾਰ ਦੇ ਪਾਣੀ-ਰੂਪੀ ਦੈਤ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਉਤਤੰਕ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਖੁੱਟ ਧਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜੈਯਤਾ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਬਚੇ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸਵ, ਫਿਰ ਭਦ੍ਰਾਸਵ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾਸਵ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸਵ ਨੂੰ ਧੁੰਧੂਮਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਸੀ। ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੁੰਭ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਨਿਕੁੰਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਘਤਾਸਵ ਸੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਸੰਘਤਾਸਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸਵ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਯਾਸਵ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੇਮਵਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੁੰਧੂਮਾਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਧੁੰਧੂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੈ।