ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮਾਸ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੈ, ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਕੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਮਾਸ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਗਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਾਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਇक्षਵਾਕੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਸਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਬੈਠਾ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਲੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇक्षਵਾਕੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਖਵਾਕੁ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆ ਗਈ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ 'ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਹੀ ਮਾਸ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਸ਼ੀ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਕੁਤਸਥ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਲਦ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀ ਲੜਾਈ ਅਦੀਬਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਕੁਤਸਥ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਪ੍ਰਿਥੁਰੋਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਦਸਵ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਆਂਧ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਂਧ੍ਰ ਤੋਂ ਯਵਨ, ਅਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਾ ਹੋਏ। ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਕਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬਲਾਸ਼੍ਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਧੁੰਧੁ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਧੁੰਧੁਮਾਰ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਉਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਧੁੰਧੁ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉ, ਅਤੇ ਦੱਸ ਕਿ ਕੁਬਲਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਦੇ ਇਕੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਹਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਾਨੀ ਸਨ, ਪਰ ਕੁਬਲਾਸ਼੍ਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ।" ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬਲਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਜਾ। ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਦਾਨੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਰੇਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਰੇਤ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ।" "ਉਹ ਧੁੰਧੁ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੰਗਲ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਧੂੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗੁੱਬਾਰ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।" "ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿੱਤ ਲਵੇਗੀ। ਜਦ ਤੂੰ ਅੱਜ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਸੀ ਕਿ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਐਨੀ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਉਤਤੰਕ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬਲਾਸ਼੍ਵ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧੁੰਧੁ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਧੁੰਧੁ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਤੇ ਆਪ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਬਲਾਸ਼੍ਵ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਕੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਤਤੰਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੇਤ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਤਤੰਕ ਦੇ ਆਗਿਆ ਤੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਚਲਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਉਠੀ ਕਿ "ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜਾ 'ਧੁੰਧੁਮਾਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਵਿਆ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਰੇਤ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਤਤੰਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਹੇਠ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰੇਤ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਧੁੰਧੁ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਧੁ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਲਟਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸੀ।