ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਭਾਗ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਭਾਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਨਭਾਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਸੀ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੂਪਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵਿਰੂਪਾ ਤੋਂ ਪૃਸ਼ਦਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਥੀਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਥੀਤਰਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਮਾਣਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼ੁਵਤਾ ਤੋਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਹੀ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਨੇਮੀ ਤੇ ਦੰਡਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੰਜਾਹ ਸਨ। ਉੱਤਰਾ ਪਥ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਅਠਤਾਲੀ (੪੮) ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀ ਸਨ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀਹ ਮਹਾਨ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਆਸ਼ਟਕਾ ਕਰਮ ਲਈ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਆਜ ਆਸ਼ਟਕਾ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਲਈ ਮਾਸ ਲਿਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ ਕਰ।" ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰ ਕੇ, ਥੱਕ ਕੇ, ਉਥੇ ਇਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮਾਸ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਮਾਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਕੇ ਇਹ ਮਾਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਮਾਸ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੇ ਜੋ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾਇਆ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਾਸ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਲਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਆਪ ਲੈ।" ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮਾਸ ਖਾਓਗੇ, ਉਥੇ (ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ) ਤੇਰਾ ਮਾਸ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਹ ਮਾਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਸ਼ੀ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਕੁਤਸਥਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਕਕੁਤਸਥਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਲਦ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਅਦਿਬਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਕੁਤਸਥਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਪ੍ਰਿਥੁਰੋਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਪ੍ਰਿਥੁਰੋਮਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਸ਼ਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਂਧ੍ਰ, ਫਿਰ ਆਂਧ੍ਰ ਤੋਂ ਯਵਨ, ਅਸ਼ਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਾ ਹੋਏ। ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਕ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਹੋਏ। ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧੂੰਧੂਮਾਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਧੂੰਧੂ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵਾ ਦੇ ਇਕੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਨ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਤੇ ਅਜੇਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ, ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਬਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ-ਸੰਪਤਿ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਆਪ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵਾ, ਜੋ ਬੜਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਮਤਲ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਧੂੰਧੂ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਧੂੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੱਦਲ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ। ਤੇਰੀ ਮਹਾ ਤਾਕਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹਰਾਏਗੀ। ਜਦ ਤੂੰ ਅੱਜ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰੇਂਗਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਧੂੰਧੂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਲੱਗਾ ਲਵੇਂ, ਉਸਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਵੰਸ਼ ਆਗੇ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਬਲਾ, ਜੋ ਧੂੰਧੂਮਾਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੀ ਸ਼ੌਰਿਆਗਾਥਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।