ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸੂਤ ਜੀ ਦੀ ਵाणी ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੈਵਤ ਜੀ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਰੈਵਤ ਦੇ ਸੋ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਧਰਮਕ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਖਰ ਗਏ, ਪਰ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਸੇ 'ਪ੍ਰਯਤਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ, ਜੋ ਧਰਮਕ ਸਨ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ 'ਧਾਰਸ਼ਟਕ' ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਸਨ। ਨਭਾਗਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਨਭਾਗਾ ਨਾਮਕ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਨਭਾਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਸੀ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੂਪ, ਵਿਰੂਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਸ਼ਦਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਥੀਤਰਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਪਰ ਅੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਥੀਤਰਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼ੁਵਤਾ ਤੋਂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਜੰਮਿਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਸੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇਮੀ ਅਤੇ ਡੰਡਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪਚਾਸ ਸਨ। ਉੱਤਰਾਪਥ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਅਠਤਾਲੀ (48) ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਵੀ ਸਨ। ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵੀਹ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੇ ਆਸ਼ਟਕਾ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਲਈ ਮਾਸ ਲਿਆ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ! ਆਸ਼ਟਕਾ ਲਈ ਅੱਜ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।” ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰ ਕੇ, ਥਕ ਕੇ ਇੱਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ। ਜਦ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਮਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਾਸ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮਾਸ ਸੰਸਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਕੇ ਮਾਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਮਾਸ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗ ਨਹੀਂ।” “ਖਰਗੋਸ਼ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਸ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।” ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ, ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।” “ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੈ।” ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। "ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਾਸ ਖਾਏਗਾ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਵਾਂਗਾ," ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਮਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਸ਼ੀ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਕਕੁਤਸਥਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਕਕੁਤਸਥਾ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵੱਢ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ। ਆਦਿਬਕਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਕੁਤਸਥਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥਾ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਪ੍ਰਿਤੁਰੋਮਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਿਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਸ਼ਵ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਆਂਧ੍ਰਾ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਆਂਧ੍ਰਾ ਤੋਂ ਯਵਨ, ਅਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਕਾ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਸ਼੍ਰਾਵਸਥਾ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬਲਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਧੁੰਦੂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ 'ਧੁੰਦੁਮਾਰ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਧੁੰਦੂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਨੂੰ 'ਧੁੰਦੁਮਾਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਦੇ ਇਕੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਹਰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਕ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਸਨ; ਪਰ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵੀਰ, ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ।” ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੁਪੁਰਦ ਕਰਕੇ, ਖੁਦ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ, ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਉਤਤੰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰੀਤ, ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ।