ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁ Swarਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਸੁਵਰਨ, ਸੁਤੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਵਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਵੀ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੰਸਾ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਗ; ਮਧਾਤ੍ਰਿਆ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਨੰਦ ਦਾਇਕ ਹਨ। ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਰਾਗ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਰਾਗ, ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਗ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਰੋਪਨੀਤਾ, ਵਿਨਤਾ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਖ੍ਯ ਰਾਗ—ਇਹ ਮਧ੍ਯਮਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਵੀਹ ਰਾਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਡਜਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਰਾਗ ਹਨ। ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਨ੍ਹ੍ਹਰਾ ਰਾਗ ਚਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸੌਵੀਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਰ ਰਾਗ ਦੀ ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਗ ਹਰੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ। ਮਰੁਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਮਨੁ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਾਗ, ਮਧ੍ਯਮ ਰਾਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਰਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦਰ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ, ਪੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਗ ਰਾਤ ਅਤੇ ਧੂੜ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਤਾਲ ਉੱਤਰਮੰਦ੍ਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਛੇ ਦੇਵੀ ਹਨ; ਉੱਤਰਤਾਲ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰਮੰਦ੍ਰਾ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ। ਉੱਤਰਤਾ ਅਪਾਨ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਪਿਤਰ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਡਜ ਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਡਜ ਜਾਣੋ। ਜੋ ਭਗਵਤ ਰਾਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਰਾਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਗ ਯਕਸ਼ਿਕਾ modulation ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਸ਼ ਹੈ; ਗੀਤ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹਨ; ਇਹ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ, ਕਿਨਨਰ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਉੱਚਾ ਰਾਗ, ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ। ਗੰਧਾਰਾ ਰਾਗ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਰਥ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ। ਗੰਧਾਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਗ, ਉੱਤਰ ਗੰਧਾਰੀ modulation ਬਣਦਾ ਹੈ; ਵਾਸੁ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਡਜ modulation ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, modulation ਮੰਦ੍ਰ ਛੇਵਾਂ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਧੈਵਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਰਾਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ modulation ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੀਹ ਵਿਭੂਸ਼ਣਾਂ, ਸੁਣੋ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਵਿਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਅਰਥ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸਥਾਨ—ਛਾਤੀ, ਗਲਾ, ਅਤੇ ਸਿਰ—ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ; ਅਤੇ ਅੱਠ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਸੋਲਾਂ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ, ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਤੀਜੇ ਉਤਰਦੇ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਚਲਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਠਹਿਰਦਾ ਵੀ ਹੈ; ਚੜ੍ਹਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਉਤਰਦੇ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਵਿਭੂਸ਼ਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖੋ। ਚਾਰ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਹਨ: ਸਥਾਪਨਾ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਲਣਾ, ਭੁੱਲ, ਅਤੇ ਅਭੁੱਲ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਵਿਸ਼ਵਰਾ, ਉਸ਼ਟਰਾ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਅਗਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਾਪ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ। ਕੁਮਾਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਹੈ, ਜੋ ਫੈਲਦਾ ਅਤੇ ਦੂਰ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ, ਕਲਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਧ, ਅਪਾਂਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਨ ਅਗਲੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ। ਸ਼ੇਨ ਉਤਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮਾਪ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਬਿੰਦੂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ ਇੱਕ ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਲਟ ਨੋਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨੋਟ, ਅਧਾਰ ਸ਼ਡਜ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ crow ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੋ, ਸੰਤਾਰਾ, ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵੀ; ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਗਲੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਹੈ; preṅkholita ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ, ਪੁਸ਼ਕਲਾ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੋ ਕਲਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਟਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਰਾ ਨੋਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਨੋਟ 'ਤੇ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਡੂਲੇਸ਼ਨਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।