ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦ੍ਰਾਵਿੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਅਤਿ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਹੇਮਚੰਦਰ ਹੋਏ। ਹੇਮਚੰਦਰ ਤੋਂ ਸੁਚੰਦਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸੁਚੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧੂਮਰਾਸ਼੍ਵ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋਏ। ਧੂਮਰਾਸ਼੍ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਹਦੇਵ ਹੋਏ। ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਅਤਿ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੋਮਦੱਤ ਹੋਏ। ਸੋਮਦੱਤ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਮਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਆਨਰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਅਤੇ ਧੀ ਸੁਕੰਇਆ, ਜੋ ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਆਨਰਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰੇਵਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਾ ਹੋਏ। ਆਨਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ। ਰੇਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੈਵਤ ਕਕੁਧਮੀ ਨਾਮਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣਨ ਗਏ। ਪਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ, ਮਾਨਵਾਂ ਲਈ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ। ਉਸ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ਵਸੁਦੇਵ ਸੀ। ਰੈਵਤ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕਥਾ ਸੁਣੀ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤ੍ਰਾ ਧੀ ਰੇਵਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਰੇਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਖ ਪਾਇਆ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ! ਇੰਨੇ ਯੁੱਗ ਲੰਘ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਰੇਵਤੀ ਵਧੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ? ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?" "ਜੋ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੈਰੂ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਵੰਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਾਉ।" "ਕਿੰਨੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੈਵਤ ਨੇ ਯੁੱਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਸਮਝ ਲਿਆ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾਂ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਭੁੱਖ, ਨਾਂ ਤਰਸ, ਨਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ, ਨਾਂ ਰੋਗ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ (ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਢੰਗ), ਇਕਵੀਹ ਮੂਰਚਨਾ (ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ), ਅਤੇ ਇਕਵੰਜਾ ਤਾਲਾਂ ਹਨ—ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।" "ਸੁਰ ਹਨ: ਸੜਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗਾਂਧਾਰ, ਮੱਧਮ, ਪੰਚਮ, ਧੈਵਤ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ। ਮੱਧਮ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੌਵੀਰੀ ਅਤੇ ਹਰਿਨਾਸਿਆ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਖਰੀ ਮੱਧਮਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।" "ਸ਼ਾਰੰਗੀ, ਪਾਵਨੀ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਕਾ, ਇਹ ਮੱਧਮਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੂਰਚਨਾ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੜਜਗ੍ਰਾਮ ਸੁਣੋ। ਉੱਤਰਮੰਦਰਾ, ਰਜਨੀ, ਉੱਤਰਾਯਤਾ, ਖਰੀ ਸੜਜਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ, ਇਹ ਹਨ।" "ਗਾਂਧਾਰ ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹਨ: ਆਗ્નਿਸ਼੍ਟੋਮਿਕ, ਵਾਜਪੇਯਿਕ, ਪੌਂਡ੍ਰਕ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਿਕ, ਰਾਜਸੂਯ, ਚਕ੍ਰਸੁਵਰਨਕ, ਗੋਸਵ, ਮਹਾਵ੍ਰਿਸ਼੍ਟਿਕ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾਨ, ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ, ਨਾਗਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯ, ਗੋਤਰ, ਹਯਕ੍ਰਾਂਤ, ਮ੍ਰਿਗਕ੍ਰਾਂਤ, ਵਿਸ਼੍ਣੁਕ੍ਰਾਂਤ, ਸੂਰ੍ਯਕ੍ਰਾਂਤ, ਵਰੈਣਯ, ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਅਰਧ-ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਮਦ੍ਰਮਾ, ਸੁਵਰਨ, ਸੁਤੰਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼੍ਣੁ, ਵੈਸ਼੍ਣੁਵਰ, ਸਾਗਰ, ਵਿਜਯ, ਹੰਸ, ਜ੍ਯੈਸ਼੍ਠ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ, ਮਧਾਤ੍ਰਯ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਆਲੰਬੁਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ, ਨਾਰਦ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ, ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਕਥਿਤ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ, ਕਰੋਪਨੀਤ, ਵਿਨਤਾ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਖ੍ਯ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਮੱਧਮਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੜਜਗ੍ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਦਰਾਂ ਗਾਂਧਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸੌਵੀਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਸੁਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਰੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਹਰੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ; ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੁਰ ਮਰੁਤਾਂ ਵਲੋਂ ਧੁਨੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਰੁਤ ਹੀ ਇਸਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਮਾਨਵ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਮੱਧਮ ਗ੍ਰਾਮ ਖਰੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਗੰਧਰਵ ਇਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੁਰ ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਗੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗੇੰਦਰ ਇਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੁਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ, ਪੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਧੂੜ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਰੇਵਤੀ ਅਤੇ ਰੈਵਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਸੰਗੀਤ ਮਯ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸੀ।