ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਸ਼ੁਪ ਦਾ ਵੀਹਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਵਿੰਸ਼ੁ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਨਿਕੇਤ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਵਿਵਿੰਸ਼ੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖਾਨੀਨੇਤ੍ਰ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰੰਧਾਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਕਰੰਧਾਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਵਿਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ। ਆਵਿਕਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ; ਸੰਵਰਤਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੰਵਰਤਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਸੰਵਰਤਤਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਲੈ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਰਾਟ ਮਰੁੱਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ ਸੀ; ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੰਡਧਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਜਾ ਸੀ। ਦੰਡਧਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਰਧਨ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧ੍ਰਿਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਧ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਾ ਸੀ। ਨਰਾ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ ਬੰਧੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਕੇਵਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਬੰਧੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਵੇਗਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੁਧਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਣਬਿੰਦੂ ਸੀ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਰੰਭ, ਤੀਜੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦ੍ਰਵਿਡਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਚੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਸੁਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੂਮਰਾਸ਼ਵ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਧੂਮਰਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ; ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਹਦੇਵ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਸਾਹਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਦੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸੋਮਦੱਤਾ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯਾ ਸੀ; ਜਨਮੇਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਤ੍ਰਣਬਿੰਦੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮਵਾਨ ਰਹੇ। ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚੇ ਸਨ; ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਆਨਰਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਧੀ ਸੁਕੰਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਆਨਰਤਾ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰੇਵਾ ਸੀ; ਆਨਰਤਾ ਉਹ ਧਰਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ। ਰੇਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੈਵਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਕੁਧਮੀ ਸੀ; ਉਹ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿਚ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ, ਮਾਨਵਾਂ ਲਈ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਦੁਵਾਰਵਤੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੋਜ, ਵ੍ਰਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਰੈਵਤਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਸੁਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਵਾਨ ਧੀ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਕਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਰੇਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ; ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਸੂਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਨੇ ਯੁੱਗਾਂ ਬਾਅਦ ਰੇਵਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬੁੱਢੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਵਾਲ ਕਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?” “ਉਹ ਜੋ ਮੈਰੂ ਗਿਆ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੂਹ ਹਨ? ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੈਵਤਾ ਨੇ ਯੁੱਗਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਲ ਸਮਝਿਆ।" ਸੂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਉਥੇ ਕੋਈ ਬੁਢਾਪਾ, ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ, ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਸੁਰ, ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਇਕਵੀਹ ਮੂਡ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਕਵੰਜਾ ਤਾਲ ਹਨ—ਇਹ ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਸੁਰ ਹਨ: ਸਢਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗਾਂਧਾਰ, ਮਧਯਮ, ਪੰਚਮ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ—ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ। ਮਧਯਮ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੌਵੀਰੀ ਅਤੇ ਹਰਿਨਾਸਿਆ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੌਥਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਧਯਮਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਾਰੰਗੀ, ਪਾਵਨੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਕਾ, ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ, ਮਧਯਮਗ੍ਰਾਮ ਮੂਡ ਹਨ; ਹੁਣ ਸਢਜਗ੍ਰਾਮ ਸੁਣੋ। ਉੱਤਰਮੰਦਾ, ਰਜਨੀ, ਉੱਤਰਾਯਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਢਜਾ, ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਗਾਂਧਾਰ ਗ੍ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ: ਪਹਿਲਾ ਆਗਨਿਸ਼ਟੋਮਿਕਾ, ਦੂਜਾ ਵਾਜਪੇਯਿਕਾ। ਤੀਜਾ ਪੌਂਡਰਕਾ, ਚੌਥਾ ਆਸ਼ਵਮੇਧਿਕਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਜਸੂਯਾ, ਛੇਵਾਂ ਚਕ੍ਰਸੁਵਰਨਕਾ। ਸੱਤਵਾਂ ਗੋਸਵਾ, ਅਠਵਾਂ ਮਹਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਾ, ਨੌਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਦਾਨ, ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ। ਨਾਗਪਕਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯਾ ਅਤੇ ਗੋਤਰਾ, ਹਯਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਮ੍ਰਿਗਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਵਿਸ਼ਨੁਕ੍ਰਾਂਤਾ ਵੀ ਜਾਣੋ। ਸੂਰਯਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਵਰੈਣਯਾ, ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਇਲ ਦਾ; ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਅਰਧ-ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਦਰਮਾ ਚੌਂਕਾਂ-ਚੌਂਕਾਂ ਵਿਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੰਸ਼ਾਂ, ਯੁੱਗਾਂ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਸੂਤ ਨੇ ਉੱਤਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।