ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਬਲ ਤੇ, ਵਡਭਾਗੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ, ਸਭ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਮਨੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਨੁ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੁਧ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀ ਬਣਨ ਦਾ ਨਿਯੋਤਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਪੁਰੂਰਵਾ, ਜੋ ਐਲ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬੁਧ ਤੋਂ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ—ਉਤਕਲ, ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਨਾਤਸ਼੍ਵ। ਉਤਕਲ ਦਾ ਰਾਜ ਉਤਕਲ ਦੇਸ਼ ਬਣਿਆ, ਵਿਨਾਤਸ਼੍ਵ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗਿਆ ਰਾਜਾ ਗਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਨੁ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦਿ ਸੂਰਜ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਖਵਾਕੁ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਔਰਤ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਨ, ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਮੁੜ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਐਸਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—'ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਰਦ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।' ਉਥੇ, ਰੂਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਉਮਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਰੂਦ੍ਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ ਮੁੜ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁਰੁਸ਼ਤਾ ਮਿਲ ਗਈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ। ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਰੂਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਰੂਸ਼ਾ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਨਾਭਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਲੰਦਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ। ਭਲੰਦਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਜਾਨੀ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਜਾਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖਣਿਤ੍ਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਸ਼ੁਪ ਸੀ। ਕਸ਼ੁਪ ਦਾ ਵੀਹਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੀਕ ਵਿਵਿੰਸ਼ੁ ਸੀ। ਵਿਵਿੰਸ਼ੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਖਣਿਨੇਤ੍ਰ ਸੀ। ਖਣਿਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰੰਧਮ, ਜੋ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਕਰੰਧਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਵਿਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸਮਰਾਟ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਮਰੁੱਤ ਨੂੰ ਸਮਵਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਸਮਵਰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਮਵਰਤ ਨੇ ਯਜਨਾ ਲੈ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮਰਾਟ ਮਰੁੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਿਸ਼੍ਯੰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੰਡਧਰ, ਦੂਜੇ ਨਾਮ ਦਮਾ ਸੀ। ਦੰਡਧਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਰਧਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧ੍ਰਿਤ, ਤੇ ਸੁਧ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰ ਸੀ। ਨਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਵਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੰਧੁਮਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਬੰਧੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਵੀਗਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਸੀ, ਤੇ ਬੁਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਸੀ, ਜੋ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦ੍ਰਾਵਿਡਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲਵਾਨ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਸੀ। ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੁਚੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੁਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਧੂਮਰਾਸ਼੍ਵ ਸੀ। ਧੂਮਰਾਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਸੀ, ਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਹਦੇਵ ਸੀ। ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਤੇਜੀਲਾ ਸੋਮਦੱਤ ਸੀ। ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮੇਜਯਾ ਸੀ, ਤੇ ਜਨਮੇਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਜੁੜਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁੱਤਰ ਆਨਰਤ ਤੇ ਧੀ ਸੁਕੰਯਾ, ਜੋ ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਆਨਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲਵਾਨ ਰੇਵਾ ਸੀ; ਆਨਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ। ਰੇਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੈਵਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਕੁਧਮੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਕੇ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਰਚੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤਪੱਤੀਆਂ, ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਮਰ ਰਹੀ।