ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਉੱਤੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਵਸਵਤ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਲਜਾ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਲਾਜ ਦੇਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਮਾਰਤੰਡ ਵਿਵਸਵਤ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਉਪਕਰਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਵਸਵਤ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਜਦ ਵੱਖ ਹੋਈ, ਤਨਹਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵਿਵਸਵਤ ਨੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ। ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਸ਼ਯ ਹੋ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘੋੜੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਘੋੜੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਰ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਕਰਕੇ, ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਘਟੀਆ ਬੀਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਨੱਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ—ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕુમਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੈਦ ਹਨ। ਉਹ ਨਸਤਿਆ ਤੇ ਦਸਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੁੜਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਅਠਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ। ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੁਖਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਯਮ, ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਧਰਮਕਰਮ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦਾ ਪਦ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਾਨਵ, ਮਹਾਨ ਸਾਵਰਣੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਾਨਵ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨਵੰਤਰੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ—ਮਹਾਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ, ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਰੋਕ ਬਣਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਮੁਨਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਰਿਆ ਬਣੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ—ਮਾਨਵ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਸੰਤਾਨ—ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਸੁਣਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਜਦ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੱਤਾ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮੌਜੂਦਾ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਇක්ෂਵਾਕੁ, ਨਹੁਸ਼, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ, ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੂ, ਨਾਭਾਗ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਕਰੂਸ਼ ਅਤੇ ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ। ਇਹ ਨੌਂ ਮਾਨਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮਾਨਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਨੇ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਦਿਵਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਬਕਤਰ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਇਲਾ ਜਨਮੀ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਮਾਨਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ!” ਪਰ ਇਲਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ— “ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਕਤਾ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।” “ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਰਮ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਇਲਾ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” “ਮੈਨੂੰ ਮਾਨਵ ਨੇ ਆਪ ਆਖਿਆ ਹੈ, ‘ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ।’” ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੀ ਇਹ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਸੰਯਮ, ਹੇ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗੀ।” “ਉਹ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਵੇਗਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਧਰਮਕਰਮੀ, ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਮਾਨਵ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੀ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਰਤ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਬੁਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਸ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਐਲ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ, ਜਦ ਬੁਧ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਮੁੜ ਪਰਤ ਗਈ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਉਤਕਲਾ, ਗਯਾ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ। ਉਤਕਲਾ ਦਾ ਰਾਜ ਉਤਕਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਗਯਾ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗਯਾ ਸੀ। ਜਦ ਮਾਨਵ ਨੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਇਖਵਾਕੁ ਨੂੰ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਔਰਤ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਤੇ ਨਰ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਸੁਦਯੁਮਨਾ, ਜੋ ਮਾਨਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਮੁੜ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਹੋਈ।