ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਥੁ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਅੰਤਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪਾਲਿਨ। ਅੰਤਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ਿਖੰਡਿਨੀ ਅਤੇ ਹਵਿਰਧਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਹਵਿਰਧਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧਿਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ: ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਗਯਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵ੍ਰਜ ਅਤੇ ਅਜਿਨਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਨਵੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਸਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਤਪ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਉਹਦਾ ਪੁੰਨਿਆ ਕੂਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਸਵਰਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮਹਾ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਨਮੀ ਸੀ। ਸਵਰਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਨੁਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕਜੁਟ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤਕ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੁੱਖ ਅਣਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਵਧਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਘਟ ਹੋ ਗਈ। ਚਕਸ਼ੁਸ ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਮਾਨਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਵਾ ਰੁਕ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਜੀਵ ਜੁੰਝ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਮੁੰਹੋਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਛੱਡੀ। ਹਵਾ ਨੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਡਾਲੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰੁੱਖ ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੋਕੋ। ਇਹ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਗਿਆਨਵੰਤ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਡਕਸ਼, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ, ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਾਏਗਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।" ਸੋਮਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਅਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਡਕਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਡਕਸ਼ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ। ਡਕਸ਼ ਨੇ ਅਚਲ ਅਤੇ ਚਲ ਜੀਵ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਤਾਈਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਬਾਹੁਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਦੋ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਥੇ, ਚਕਸ਼ੁਸ ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਮਾਨਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ—ਸੱਤਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦਾ ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ, ਸੱਪ, ਦਾਨਵ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਇੱਛਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਡਕਸ਼ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਡਕਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੱਸ ਚੁੱਕੇ ਹੋ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਡਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਨਾ ਛੋਟਾ; ਤਪ ਹੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਚਕਸ਼ੁਸ ਮਾਨਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ—ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਕਸ਼ੁਸ ਮਾਨਵ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਚਨਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਈ; ਇਹ ਛੇ ਉਪ-ਰਚਨਾਵਾਂ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਤੋਂ ਚਕਸ਼ੁਸ ਤੱਕ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ; ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਨਾ ਈਰਖਾ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਾਨਵ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ, ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਂ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਸੱਤਵੇਂ ਚਕਰ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਾਨਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧਯ, ਵਿਸ਼ਵੇ, ਮਰੁਤ, ਭਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ—ਇਹ ਆਠ ਵਰਗ ਦੇਵਾਂ ਦੇ, ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਦਿਤਯ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਸਾਧਯ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਭਰਿਗੁ ਤੋਂ ਭਾਰਗਵ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਤੋਂ ਅੰਗੀਰਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ; ਵੈਵਸਵਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਇਹ ਦੇਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ ਜਨਮਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਰਚਨਾ ਮਰੀਚੀ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।